IуэхугъуэфI куэдкIэ гъэнщIа гъуэгуанэ купщIафIэ

 Аруан щIыналъэм хыхьэ къуажэ нэхъ дахэхэм ящыщщ иубыд щIыпIэр псынащхьэ къабзэхэмкIэ къулей, «Псынабэ» цIэ дахэмкIэ зэджэ жылэ Iумахуэр. Иджыблагъэ абы ­игъэлъэпIащ жылэ щхьэхуэу зэры­тIыс­рэ илъэс 90 щрикъу махуэшхуэр. ЗэрытщIэщи, тхыдэр къэзыгъэщIыр цIыхухэращ. Псынабэри къулейщ щалъхуа я щIыпIэм и зэIузэпэщы­ныгъэм, ехъулIэныгъэм я акъылрэ щIэ­ныгъэрэ, гуащIэрэ зэфIэкIрэ езы­хьэлIэхэмкIэ. Апхуэдэщ къуажэм и нэхъыжьыфIхэм ящыщ, зи гупс­ы­сэхэри IуэхущIафIэхэри псынабэдэсхэм я гъащIэр егъэфIэкIуэ­ным, абыхэм къащIэхъуэ щIэблэр ­хэкупсэу къэгъэтэджыным хуэгъэп­сауэ зи илъэсхэр езыхьэкI, жыла­гъуэ лэжьакIуэ жыджэр икIи емызэш Теувэ Алексей Щэрэлыкъуэ и къуэр.
 Алексей къыщыхъуар пщIэрэ нэ­мыс­рэ, зэгурыIуэрэ зэдэIуэжрэ зэрылъ адыгэ унагъуэ щыпкъэщ. Теувэ зэщ­хьэ­гъусэхэу Щэрэлыкъуэрэ Мысыр­хъанрэ (ар БжэIумыххэ япхъут) быних зэдагъуэтащ: Бабусэ, Умбэрид, Хьэпагуэ, Алексей, Мурадин, Риммэ сымэ. Адэ-анэм яхузэфIэкIащ абыхэм ящыщ дэтхэнэми щIэныгъэ нэхъыщхьэ, зэ­рыпсэун IэщIагъэ ирагъэгъуэтын, нэхъыщхьэращи, цIыху пэжу, лъэпкъ гъэ­­сэныгъэ дахэ яхэлъу къагъэтэ­джын. Быным я щапхъэт къуажэдэсхэм пщIэрэ щIыхьрэ зыхуащIу псэуа Щэрэлыкъуэ. Аращ жылэщIэу 1928 гъэм тIыса Псынабэм япэу къыщызэ­рагъэпэща мэкъумэшыщIэ советым и тхьэмадэу хахауэ щытар. Дзыхь къы­хуащI дэтхэнэ IэнатIэри ­езыгъэфIакIуэ Щэрэлыкъуэ иужькIэ партым и райкомым ираджащ икIи ­Хэку зауэшхуэм ипэкIэ абы щылэжьащ къу­дамэм и унафэщIу. 
 Быным я еплIанэ Алексей, и адэм хуэдэу, жыджэру, акъылыфIэу къэ­хъуащ. Къуажэм дэт школым фIы ды­дэу зэрыщеджэм къыдэкIуэу, еджапIэм щекIуэкI сыт хуэдэ жылагъуэ ­Iуэ­хуми щыпашэу щытащ. Куэдым ­ху­нэ­сырт Алексей. Ар пионер зэ­гу­хьэ­­ныгъэм и пашэт, классым и старостэт, еджакIуэхэм я комитетым хэтт, художественнэ самодеятельностми щы­жы­­джэрт. Арат гъэмахуэ зыгъэпсэхугъуэм школым къыщызэрагъэпэщ ныбжьыщIэ производствэ бригадэми и пашэр. 
 Жылэм дэт илъэсибл школыр ехъу­лIэныгъэкIэ къиуха нэужь, адэкIэ еджэным и нэ къыхуикIми, Алексей лэ­жьыгъэ IэнатIэм щыпэрыуващ я жы­лэм щызэхэт хозяйствэм. Абы зэрыжи­IэжымкIэ, трактористым и дэIэпы­къуэгъу ныбжьыщIэр и пщэрылъ къалэнхэм хагъэгъуэзат лэжьакIуэ Iэ­­кIуэ­лъакIуэхэу Тхьэзэплъ СулътIан, Къэжэр Iэмин, ГъуэплъащIэ Андзор, Теувэ Хъанбий, ХьэбытIэжь Мухьэмэд сымэ. Лэжьыгъэм къыпимыкIуэт щIалэ жыIэщIэр Старэ Шэрэдж дэт мэ­къумэш училищэм 1958 гъэм еджапIэ ягъэкIуауэ щытащ, колхозым и прав­ленэм и жэрдэмкIэ. Ар ехъулIэныгъэкIэ къиухри, тракторист IэщIагъэр иIэу Алексей хозяйствэм IэнатIэ щыпэрыувэжащ, зэрылажьэм хуэдэури къиухащ Къэхъун дэт курыт шко­лым и пщыхьэщхьэрыеджэ къудамэр. КъыкIэлъыкIуэу щIалэщIэм зригъэ­гъуэтащ киномеханик IэщIагъэр, икIи Аруан районым щэнхабзэмкIэ и къу­да­мэм киномеханикыу лэжьэн щыщIи­дзащ. 
 ЩIэныгъэм хуэнэхъуеиншэ щIалэ­щIэм абы епха и гугъапIэхэр нахуапIэ ищIащ. 1960 - 1965 гъэхэм Алексей ­щеджащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым мэкъумэш хозяйствэр механизацэ щIынымкIэ и къудамэм икIи щалъхуа жылэм къигъэзэжащ ­инженер-механик IэщIагъэр иIэу. Куэд дэмыкIыу Теувэр дзэм ираджащ. Абдежми щапхъэ игъэлъагъуэу Хэкум къулыкъу хуищIащ адыгэ щIалэм. Абы щытхъу иIэу къиухащ Пермь областым щыIэ дзэ частым къепхауэ, офицерхэр щагъэхьэзыру щыIа курсхэр. 
 Дзэ къулыкъур ныкъусаныгъэншэу езыхьэкIыу къэзыгъэзэжа щIалэщIэр Аруан райо­ным и гъэзэщIакIуэ комитетым мэкъу­мэш хозяйствэмкIэ и управленэм «Псы­куэд» совхозым инженер нэхъыщхьэу игъэкIуащ. Жыджэру, жэуап­лыныгъэр зыхищIэу лэжьэн езыгъэ­жьа IэщIагъэлIым район уна­фэщI­хэм гу къылъамытэу къэнакъым: куэд дэмыкIыу Алексей управленэм къашэжащ, инженер-инспектор къу­лы­къури «Госсельтехнадзор» инспекцэм къыщыхуагъэфэщащ. 
 1969 гъэм и гъатхэпэ мазэр Алексей и гум IэфIу къинащ - щалъхуа жылэ­жьым къыщызэрагъэпэща совхо­зы­щIэм ар инженер нэхъыщхьэу ягъэкIуэжащ. Хэлъэт зиIэ IэщIагъэлIым бгъэ­дэлъ зэфIэкIыр нэхъри наIуэ къэ­хъуащ ар «Мэкъумэштехникэ» зэ­­гухьэ­ныгъэм Аруан щIыналъэм щиIэ уп­равленэм и унафэщIым сату Iуэ­хухэмкIэ и къуэдзэу щыщылэжьа илъэсхэми. 
 НэгъуэщI IэнатIэ куэди дзыхь къы­хуащIащ Теувэ Алексей. Партым и ­Аруан комитетым и чэнджэщкIэ 1985 гъэм Алексей ягъэуващ Нарткъалэ и нефтебазэм и унафэщIу. ЖыпIэнурамэ, сыт хуэдэ къулыкъу къыхуамыгъэфэщами, сыт хуэдэ къалэнхэр пщэрылъ къыщамыщIми, Теувэм Iуэхур зэфIихырт, и зэмани къаруи емыблэжу, дзыхь къыхуащIа IэнатIэр пашэхэм харигъэлъытэу. 1985 - 1987 гъэхэм ар, зэрылажьэм хуэдэурэ, щеджащ Москва дэт ЩIэныгъэ-къэхутакIуэ техно­логие институтым и аспирантурэм. А илъэсхэм иригъэкIуэкIа щIэныгъэ-къэ­хутэныгъэ лэжьыгъэхэр Алексей щы­зэ­хуихьэсыжащ «Машинэм и гидравликэ системэр къы­зэ­рапщытэ Iэмалхэр» зыфIища лэжьыгъэ купщIафIэм. Абы гулъытэшхуэ щигъуэтауэ щытащ а унэтIыныгъэм ирилажьэ IэщIагъэлI­хэм я деж икIи СССР-м Къэхутэныгъэ­хэмкIэ и къэрал комитетым абы папщIэ автор тхылъ къритащ. 
 Щеджэми щылажьэми Теувэр сыт щыгъуи жылагъуэ Iуэхухэм жыджэру хэтащ. Ар я пашэт парт, профсоюз зэгухьэныгъэхэм, аттестацэ комиссэхэм хагъэхьэрт. Дэни и Iуэху еплъыкIэр щыжиIэфу, ар пхигъэкIыфу, къызэгъэпэщакIуэ IэкIуэлъакIуэу зыкъыщигъэлъэгъуащ. Къапщтэмэ, Нарткъалэ и нефтебазэм и унафэщIу щыщытам щыгъуэ, Теувэр етIысэхакъым фэтэр 27-уэ зэхэт унэ зэIузэпэщ и лэ­жьа­кIуэ­хэм папщIэ яхуригъэщIыхукIэ. 
 ЗэфIиха апхуэдэ лэжьыгъэфIхэм къа­пэкIуэу Теувэ Алексей куэдрэ ягъэпэжащ. Абы къратащ «За трудовое отличие», «За доблестный труд», «Ветеран труда» медалхэр, къыхуа­гъэфэщащ парт, комсомол, къэрал, жылагъуэ IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэ­хэм, РСФСР-м Мэкъумэш ­хо­зяйст­вэмкIэ и министерствэм къабгъэдэкI щытхъу, щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр, саугъэт лъапIэхэр.
 ЦIыхухэм яхуэщхьэпэн апхуэдэ Iуэ­хуфI куэд зэфIихащ ноби зэфIегъэкI Теувэм. Къапщтэмэ, Псынабэ дэс ветеранхэм я Советым и тхьэмадэу щыхахам, пхигъэкIащ я ­къуажэм щыщу Хэку зауэшхуэм хэкIуэдахэм я фэеплъ ягъэувыныр. Алексейщ зи фIыгъэр, къапщтэмэ, ­Хэку зауэшхуэм зэрыщIи­дзэу партизанхэм яхэту бийм япэщIэува, зи хъыбар лъэпкъ абы ­лъандэрэ ямыщIэ я къуажэгъу Хьэ­бытIэжь Борис Исхьэкъ и къуэм и цIэр жылэм хэIущIыIу зэ­рыщыхъужар. Теувэм иригъэкIуэкIа къэлъыхъуэныгъэ­хэм наIуэ къызэращIамкIэ, Хьэбы­тIэ­жьым и цIэр тетщ Чикола къалэм дэт фэеплъым. Хэкум и къыщхьэщыжакIуэ хахуэм и цIэр иджы тетщ къуа­жэ школым и пщIантIэм щагъэува фэеплъым. 
- Хэку зауэшхуэм хэкIуэдахэм я фэ­еплъ дэтакъым ди жылэм 2015 гъэм ипэкIэ. А Iуэхугъуэр хуабжьу сигу къеуэр­ти, жылэм дэс ветеранхэм я зэгухьэныгъэм и пашэ сыщыхъум, мурад сщIащ яужь сихьэну, - жеIэ Теувэм. - Тхьэм и фIыщIэкIэ, нобэ ди ­къуажэм дэтщ апхуэдэ фэеплъ. А Iуэху щхьэпэм епха си жэрдэмыр къызда­Iыгъащ Аруан район администрацэм  и Iэтащхьэ Куэшей Азэмэт, абы и чэнджэщэгъу Бозий Руслан, и къуэдзэ БецIыкIу Къэралбий сымэ. Фэеплъыр ухуэным  щIыпIэ бюджетым и мылъкум щыщи хухахащ. Апхуэдэу дэIэпыкъуэгъушхуэ хъуащ щIыналъэм и ве­теранхэм я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ Джэдгъэф Мухьэрбий, ди къуажэ администрацэм и Iэтащхьэхэу ДыщэкI Тимуррэ Хьэкъун Рустамрэ, «Аруан ПМК»-м и унафэщI Балъкъэр Вадим сымэ. Iуэху дахэр зэфIэха хъуным мылъку къыхилъхьащ ди къуажэгъу хьэрычэтыщIэ щIалэ Хьэкъун Тимур. А псоми я гуащIэ ирахьэлIэри, фэеп­лъыр школ пщIантIэм къыщызэIутхащ ТекIуэныгъэ Иныр илъэс 70 щрикъу махуэшхуэм ирихьэлIэу. 
 Къуажэдэсхэм я дежкIэ мыхьэнэш­хуэ иIащ 2016 гъэм и накъыгъэм  ЩэнхабзэмкIэ унэм и пщIантIэм «Абыхэм я цIэр къуажэ тхыдэм къыхэнащ» фэеплъ стелэхэр къызэрызэIуахам. А Iуэхуми лэжьыгъэшхуэ хилъхьащ Теувэм. Жылэм и администрацэм и Iэтащхьэ Хьэкъун Рустам и чэнджэ­щым тету, Алексей зэхуихьэсыжащ Псынабэм и зэфIэувэныгъэм зи ­къа­­рурэ  зэфIэкIрэ езы­хьэлIахэм  ятеуха хъыбархэр. Абыхэм я цIэ-унэ­цIэхэр тратхащ а стелэхэм. 
 Иджыпсту Теувэ Алексей щIыпIэ ­администрацэм къепхауэ лажьэ Жы­лагъуэ советым и тхьэмадэщи, къуа­жэм и зэIузэпэщыныгъэм епха сыт хуэдэ IуэхугъуэкIи чэнджэщэгъуфIщ, унэтIакIуэ Iэзэщ, жылагъуэ лэжьыгъэм и къызэгъэпэщакIуэ IэкIуэлъакIуэщ. Апхуэдэу Алексей иджыблагъэ зэхуихьэсыжащ икIи хэIущIыIу ищIащ Хэку зауэшхуэм и зэманым Псынабэ и уэгум щекIуэкIауэ щыта зауэм къыщраудыха совет кхъухьлъатэм теухуа хъыбархэр. Къуажэм къыдэхъуэ щIэблэр хэкупсэу гъэсэнымкIэ ахэри хуабжьу лэжьыгъэ щхьэпэщ.
 Алексей и щIыбагъ къыдэтщ узэ­рыгушхуэ хъуну унагъуэ дахи. Абы и щхьэгъусэ Теувэ (Хужьокъуэ) Любэ УФ-м егъэджэныгъэмкIэ и отличникщ. Ар илъэс 47-рэ хъуауэ хьэлэлу пэрытщ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм. Алексейрэ Любэрэ щIалитI яIэщ: Аслъэнрэ Iэдэмрэ. Ахэр зэщхьэгъусэхэм ягъэсащ лъэпкъ хабзэм къигъэув мардэхэм тету, щIэныгъэ нэхъыщхьэ, IэщIагъэ ирагъэгъуэтащ, унагъуэу ягъэ­тIысыжащ, гъащIэм гъуэгу пэж щытрагъэуващ. Аслъэн медицинэ щIэныгъэхэм я кандидатщ, КъБКъУ-м и медицинэ факультетым и егъэджакIуэщ, категорие лъагэ зиIэ дохутырщ. Iэдэм и IэщIагъэкIэ экономистщ. Ар и бухгалтер нэхъыщхьэщ Прохладнэ дэт чырбыш заводым. Теувэхэ пхъу пэлъытэ яхуэхъуащ я ны­ситIри. Залини (ар Къэлыбатэхэ ­яп­хъущ) Рузанни (ар ПщыукIхэ ящыщщ) унагъуэ дахэхэм къахэкIащ, щIэныгъэ нэхъыщхьэ, IэщIагъэфI яIэщ. Нэхъыжьхэр щыщIэркъым я бынхэм, я нысэ гумащIэхэм, къуэ­рылъхухэм я пщIэрэ гулъытэрэ. Ахэр ягъэгуфIэ ­къащIэува щIэблэм я ехъу­лIэныгъэхэм, гъащIэм и IэфIыр иджыри зэ зыхрагъащIэу, дунейр нэхъри щIэщыгъуэ къыщащIу. 
Апхуэдэхэращ цIыху насыпыфIэкIэ зэджэр!

ЖЫЛАСЭ Маритэ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


10.12.2018
06.12.2018
03.12.2018
29.11.2018