Адыгэм папщIэ псэу хэкулI телъыджэ

 Физико-математикэ ­щIэ­ныгъэхэм я доктор, ­КъБКъУ-м и профессор, Урысейм естественнэ щIэ­ныгъэхэмкIэ и академием, ЩIэныгъэмрэ ГъуазджэмкIэ Петровскэ академием я действительнэ член, ЩIэ­ныгъэхэмкIэ, Технологиемрэ IэщIагъэ езыт егъэ­джэныгъэмкIэ Испан академием щIыхь зиIэ и академик, ЩIэныгъэхэмкIэ Абхъаз академием щIыхь зиIэ и член, УФ-м, КъБР-м, КъШР-м, АР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Нэхущ Iэдэм и Iэдакъэ­щIэкIхэмкIэ ди республикэм, Урысейм я мызакъуэу, щIыналъэ, къэрал куэдым къыщацIыхуащ. 
 1938 гъэм дыгъэгъазэм и 5-м Зеикъуэ (ХьэтIохъущыкъуей Ипщэ) адыгэ къуажэм къыщалъхуащ ар. Къуажэм дэт курыт школ нэужьым абы еджэным щыпищащ КъБКъУ-м и физико-математикэ къудамэм. Ар 1961 гъэм Iэдэм диплом плъыжь­кIэ къиухащ икIи я жылэм дэт курыт школым математикэр иригъэджу уващ. И щIэныгъэмрэ IэщIагъэмрэ хигъахъуэ зэпыту къекIуэ­кIащ Нэхущыр. ЛIэщIыгъуэ блэкIам и 60 гъэхэм я пэщIэдзэм абы и щIэныгъэм щыхигъэхъуащ СССР-м ЩIэныгъэхэмкIэ и Акаде­мием Сыбырым щиIэ къудамэм МатематикэмкIэ и институтым и аспирантурэм. Кандидат диссертацэр ехъу­лIэныгъэкIэ пхигъэкIа нэужь, академик Лаврентьев Михаил Новосибирск 1966 гъэм иригъэблагъэри, МатематикэмкIэ институ­тым щIэныгъэ лэжьакIуэ нэхъыжьу ягъэуващ. 1971 гъэм Нэхущым утыку ирихьащ щытхъушхуэ зыхужаIа и доктор диссертацэр. 
 ЗэфIэкI абрагъуэ зыбгъэ­дэлъ цIыхущ Нэхущ Iэдэм. Гъунэ зимыIэ и щIэныгъэр и лъабжьэу лэжьыгъэ куп­щIафIэ куэд зэфIигъэкIащ абы, жэрдэмышхуэ хэлъщ, Iуэхум и къызэгъэпэщакIуэ ахъырзэману къекIуэкIащ. ЛIэщIыгъуэ блэкIам и кIэхэм Новосибирск къикIыжри, щалъхуа щIыналъэм къигъэзэжащ Нэхущым. ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академиер, Прикладной ­математикэмрэ автоматизацэмкIэ, Математикэмрэ на­нотехнологиехэмкIэ институтхэр къызэрызэIуихар - куэд мэхъу Iэдэм зэфIигъэкIа Iуэхухэр. Узбекистаным, Къэзахъстаным, нэгъуэщI хамэ къэрал куэдым щыIэщ абы и еджакIуэу щыта щIэныгъэлI лъэрызехьэхэр. Нэхущыр я щIэныгъэ унафэщIу цIыху 50-м щIи­гъум ягъэхьэзыращ икIи ехъулIэныгъэкIэ пхагъэкIащ кандидат, доктор диссертацэхэр. 
 Профессор Iэзэм ­КъБКъУ-м физикэмрэ математикэмкIэ и къудамэм зиужьыным и гуащIэ куэд зэрыхилъхьам къыдэкIуэу, езым и институт къызэригъэпэщыжащ. Илъэс 30-м щIигъуащ Нэхущым Прикладной математикэмрэ автоматизацэмкIэ институтыр къызэрызэIуихрэ. А зэманым къриубыдэу IуэхущIапIэм зригъэхъулIахэри абы и лэжьакIуэхэм зыIэрагъэхьа лъагапIэхэри къэлъытэ­гъуейщ. Iэдэм нэхъ хэкъузауэ щолажьэ ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ академием, апхуэ­дэуи Математикэмрэ нанотехнологиехэмкIэ дунейпсо институтым и унафэщIщ. 
 ЩIэныгъэлI щыпкъэм математикэ унэтIыныгъэм къэ­хутэныгъэ купщIафIэ куэд щригъэкIуэкIащ. Ахэр къы­щыгъэлъэгъуащ абы и къалэмыпэм къыпыкIа щIэныгъэ лэжьыгъэ 250-м щIи­гъум. Абыхэм яхэтщ монографие щхьэхуэу тху. 
 Гулъытэншэу къэнакъым Нэхущым и зэфIэкI къы­зэрымыкIуэр. Урысей щIэ­ныгъэм и зыужьыныгъэм псэ хьэлэлкIэ зэрыхуэлэ­жьам папщIэ абы къыхуа­гъэфэщащ Урысейм, Украинэм щIэныгъэхэмкIэ я Академиехэм щылажьэхэм я профсоюзым я ЩIыхь тхылъ­хэр, КъБР-м и Президентым и ЩIыхь тхылъыр, «Адыгэ Республикэм и пащ­хьэм щиIэ фIыщIэм ­папщIэ» медалыр, Зэныбжьэгъугъэм и орденыр, нэгъуэщI къэрал дамыгъэ лъапIэхэр, щытхъу, фIыщIэ тхылъхэр. 
 Лъэпкъым и зыужьыныгъэм гурэ псэкIэ хьэлэлу хуэлажьэ еджагъэшхуэ Нэхущ Iэдэм хуэфащэ ды­дэщ и Iуэхур адэкIэ зыгъэ­кIуатэ и бынхэу ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академием и академик, математикэ щIэныгъэхэм я доктор Викториерэ физико-математикэ щIэныгъэхэм я кандидат Заремэрэ. Ябгъэ­дэлъ щIэныгъэкIи зэфIэкIкIи зы­хэтхэм къахэщ адыгэ бзы­лъху­гъэхэр куэдым я щапхъэщ я Iуэху зехьэкIэкIэ, дуней еплъыкIэкIэ.

КЪАРДЭН Маритэ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


10.12.2018
06.12.2018
03.12.2018
29.11.2018