Куэд къэзы­гъащIэм куэди елъагъу

 Адыгэм диIэ псалъэжьхэм ящыщщ «Куэд къэзы­гъащIэм куэди елъагъу». Ар хуэпхь хъунущ зи гъащIэ гъуэгуанэр Iуэху­гъуэфI куэдкIэ гъэнщIауэ езыхьэкI Жэмыхъуэ Хьэлий Гъумар и къуэм. Бахъсэн щIыналъэм хыхьэ Зеикъуэ къуажэшхуэм щыпсэу нэхъыжьыфIыр илъэс 90-м итщ, арщхьэкIэ, и ныбжьым емылъы­тауэ, ноби жыджэру гъащIэм хэтщ, хузэ­фIэкIхэмкIэ цIыхухэм защIегъакъуэри. 
 МэкъумэшыщIэ унагъуэм къыщыхъуащ Хьэ­лий. 5-нэ классыр къиухагъащIэу, Хэку зауэшхуэр къэхъейри, адэкIэ еджэ­ныр зэпыуауэ щытащ.
- ИкъукIэ зэман хьэлъэу щытащ ар. Зеикъуэ щыщ щIалэ куэд зауэм дэкIат, ар къызэрыхъейуэ. Ди егъэджакIуэхэри ящыщащ фронтым Iухьахэм, - игу къегъэкIыж Хьэлий. - «Вы зимыIэм шкIэ щIещIэ»,  жыхуаIэ­рати, къуажэм щызэхэт хозяйствэм лэ­жьыгъэу щыщыIэр зэфIэ­зыхын хуейуэ къэнар лIыжь-фызыжьхэмрэ бзы­лъху­гъэхэмрэт. Губгъуэ лэжьыгъэхэм дыпэрыувауэ щытащ щIалэ цIыкIу­хэри. 
 Хьэлий зэрыжиIэжымкIэ, пхъэ­Iэщэм жэмхэр щIэщIауэ щIыгулъыр зэрагъэдзэкIырт къуажэ­дэс­хэм. А Iуэхум нэхъыбэу пэрытыр щIалэ цIыкIухэ­рат. Бзылъхугъэхэм бе­лыпэкIэ къатIырт гектар куэд хъу хьэсэхэр, дэтхэнэми и къалэнт сотыхи 5 ­нэхърэ мынэхъ мащIэ махуэм и кIуэцIкIэ къигъэ­бэтэн хуейуэ. КъинэмыщIауэ, белт къызэратIыжыр губгъуэм илъ кIэртIофри. ЛэжьакIуэIэ зэра­хуримыкъум къыхэкIкIэ, уэс къыщытесэр нэхъыбэт нартыху хьэсэхэм. Абы щы­гъуэм псори ежэрти, нартыхур къыдачыжырт, я Iэхэр щIыIэм ису. 
- Зэи сигу икIыжынукъым а лъэхъэнэм шхынкIэ гугъу ды­зэрехьари. Нартыху хьэ­жыгъэм къыхэщIыкIа чыржын пIащIэ зырызт махуэм къриубыдэу шхыныгъуэу диIэр, - и гукъэ­кIыжхэм пещэ Хьэлий. - Лэжьыгъэм пэкIуэ ахъши ятыртэкъым, «трудодень» жыхуаIэр ­тхуатхыу арат. А псори гъэм и кIэм зэхалъхьэжырти, абы хуэкIуэ гъавэр къыдатыжырт, илъэсым и кIуэцIкIэ тшхар хагъэ­кIы­жырти. 
 Езым хуэдэ сабий минхэм я гъащIэм ещхьщ Хьэлий и илъэсхэри. Гугъуехьрэ гуауэкIэ гъэнщIа сабиигъуэм къыкIэ­лъыкIуащ гъаблэ илъэсхэр. А псоми къелащ, нэхъ быди ищIащ щIалэр. Хэку зауэшхуэм и илъэсхэм ирихьэкIа гуа­щIэдэкI лэжьыгъэхэм пап­щIэ Жэмы­хъуэм къыхуа­гъэфэщащ «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941 - 1945 гг.» медалыр. А къэрал дамыгъэм пщIэшхуэ хуищIу зэрехьэ Хьэ­лий. 
 Зауэ нэужьым Хьэлий зригъэгъуэтащ механизатор IэщIа­гъэр. Трактористу заулрэ лэжьа нэужь, мэкъу­мэш бригадэм яхы­хьэри, учётчикыу, гупым и пашэу лэжьащ. ИужькIэ Iэщ фермэми зэман кIыхькIэ щы­лэжьащ, хозяйствэм и уна­фэщIхэми къуа­жэдэсхэми пщIэрэ щIыхьрэ къыхуа­щIу. 
- ГуащIэдэкI лэжьыгъэ куп­щIафIэ къезыхьэлIа Жэмыхъуэ Хьэлий и ныбжьыр нэсу пенсэ тIысыжами, Iуэхуншэу зэи щысакъым. Абы и фIыгъэ куэд хэлъщ ди жылэм мэжджыт зэрыдэтым. Гу къабзэрэ псэ нэхурэ зиIэ а цIыху щыпкъэм илъэс куэдрэ нэмэз щаригъэщIащ мэжджытым, иджы хьэблэ сабийхэр КъурIэн лъапIэм еджэным хуегъасэ, - жеIэ Хьэлий и къуажэгъу ЛIы­гъур Чэрим. - Нэхъыжьы­фIым жылэм яфI зыпылъ апхуэдэ Iуэхугъуэ куэд елэжьри, псапэу Тхьэм ­къритыж. 
 ЦIыхухэр апхуэдэу къы­хуэа­рэзыуэ и гъащIэ псор ирихьэ­кIащ Хьэлий. Уна­гъуэкIи Тхьэр къыхуэупсащ абы. Хьэлийрэ и щхьэгъусэ КIулэрэ (и ахърэтыр нэху ухъу) бынибл зэдагъуэтащ. Къуэрылъху-пхъурылъху­хэм­кIи абыхэм къащIэ­хъуахэмкIи къулейщ нэхъы­жьы­фIыр, Тхьэм и фIы­щIэкIэ. Узыншэу, фIыуэ къэзылъагъу и бынхэм, абыхэм я щIэблэхэм я гуфIэгъуэ илъа­гъуу куэдрэ иджыри псэуну ди гуапэщ Хьэлий. 

КЪАРДЭН Маритэ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


13.06.2019
11.06.2019
10.06.2019
07.06.2019