Убыхыбзэр псэущ

 «Адыгэбзэр мэкIуэдыж» жытIэу дыщыгузавэ лъэхъэнэм, лъэба­къуэ къызэрымыкIуэкIэ лъэпкъыбзэм зыкъыщIагъэкъуащ илъэс блэкIам и кIэм Мейкъуапэ «Убых-адыгэ-урысыбзэ псалъалъэ» къы­щы­дэзыгъэкIа зэщхьэгъусэхэу Бырсырхэ Бэтырбийрэ Софиатрэ. 
 «Псалъалъэр зыгъэхьэзырахэм бзэ щIэныгъэлI цIэрыIуэхэу Услар Пётр, Мессарош Дьюлэ, Дирр Адольф,  Дюмезиль Жорж, Фогт ­Ганс, Къумахуэ Мухьэдин сымэ я лэ­жьыгъэхэр къагъэщхьэпащ, - дыкъыщоджэ «Адыгэ макъым» и коррес­пондент Сихъу Гуащэнагъуэ и хъыбарегъащIэ тхыгъэм. 
 «Ди щIалэгъуэм убыхыбзэм ехьэлIа тхылъ бгъуэту щытакъым, - щытопсэлъыхь абы Бырсыр Бэтырбий лэ­жьыгъэм пэрыхьа зэрыхъуа щIы­кIэм. - Ауэ ди унагъуэм щаIуэтэжырт убых лъэпкъым я хъыбархэр. ИужькIэ, Тбилиси дыщыщеджа зэманым, ди егъэджакIуэу щыта профессор ­Рогавэ Георгий адыгэбзэм тепсэ­лъыхь пэтрэ, убыхыбзэми и гугъу къыт­хуищIауэ щытащ, и макъ зэ­хэлъыкIэми щыгъуазэ дищIу. Хуэмурэ IуэрыIуатэм дыхэджыхьми, щIэ­ныгъэлI лэжьыгъэ къытIэрыхьэми, убыхыбзэмрэ адыгэбзэмрэ зэтехуэныгъэрэ зэщхьэщыкIыныгъэу ­зэ­даIэхэр зэхуэтхьэсурэ дыкъекIуэ­кIащ. 
   Ди къуажэм убых зэрыдэсри, Бырсырхэ абыхэм зэращыщри сщIэрт. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, Джа­рымхэ, Цурмытхэ, Мэрэтыкъуэхэ, На­кIэхэ, Абрэджхэ, Къалэщауэхэ, нэ­гъуэщIхэри. Зэрыубыххэр ящIэу, ауэ адыгэу залъытэжхэу. Сэ си щхьэкIэ «сыабэзэхэщ» жызоIэ, итIанэми убых­хэм дакъызэрыхэкIар сощIэ. Апхуэдэ дыдэу шапсыгъхэми бжьэдыгъухэми убых куэд яхэтщ. УеупщIхэмэ, «дэри дыубыхщ» жаIэ, ауэ къыщыхъуа лъэпкъым ящыщу залъытэж. 
 Псалъалъэм и ужь дызэрихьа ­хъуам и гугъу тщIымэ, 1981 гъэм Тбилиси ще­кIуэкIа дунейпсо конференцым сыхэту, убыхыбзэм елэжь франджы щIэныгъэлI Трук Даниэл нэIуасэ сыхуэхъуат. Сызэрыубыхыр къыщи­щIэм, а лъэпкъым теухуа тхылъ къысIэрыхьа-къысIэрымыхьакIэ къы­зэупщIащ. Апхуэдэ насып къызэрыс­хуимыхуар щыжысIэм, убыхыбзэм ­теухуауэ тхылъиблым я цIэ къысхуриIуащ, нэмыцэбзэрэ франджыбзэкIэ тхауэ. Сэ нэмыцэбзэм сыхуе­джат, си щхьэгъусэм франджыбзэр ищIэрти, абы тхыгъэхэр зэридзэкIащ. Илъэс 37-кIэ делэжьащ псалъалъэм, убыхыбзэм и грамматикэри зэхэдгъэуващ». 
 «Профессор Бырсырымрэ сэрэ ­хамэ къэралхэм щыпсэу адыгэхэм я деж куэдрэ дыщызэрихьэлIэрт, - игу къегъэкIыж «Шапсугия» газетым и редактор Ныбэ Анзор. «Нобэ аргуэру псалъибл къэзгъуэтащ убыхыбзэкIэ!» - жиIэу, сабийм ещхьу щыгуфIа махуэр си нэгу къыщIоувэж. ЩIэныгъэ куу бзэм теухуауэ зэрыбгъэ­дэлъым нэмыщI, Бырсырыр IуэрыIуа­тэри, адыгэ тхыдэри нэгъэсыпауэ зыджахэм ящыщщ. Адыгэм и лъэ зытеува щIыналъэ псоми нэсащ». 
 «Мазэ бжыгъэкIэ сыдэсащ убыххэр щыпсэу хэхэс хьэблэхэм. Пэжщ, бзэм ирипсалъэ цIыху щыIэжкъым, ауэ адэ-модэкIэ щызэбгрыдза щIэны­гъэр зэхуэтхьэсыжащ», - жеIэ ­профессорым. - Дауи, хы ФIыцIэ Iуфэм япэу щыпсэуа лъэпкъым и бзэр щIэрыщIэу зэфIэдгъэувэжащ жы­пIэ­ныр пасэщ. А Iуэхум щIэныгъэлIхэми, цIыхубэми, лъэпкъ зэгухьэныгъэхэми иджыри куэд хащIыхьыфынущ. ЛIэщIыгъуэрэ ныкъуэ ипэкIэ Сочэ деж щыпсэуахэм яIурылъащ жы­пIэми, нобэ «псэ зыIумытыж бзэуэ»  къалъытэ  убыхыбзэр къэбгъэп­­сэужыныр тыншкъым, ауэ  махуэ къэс гъащIэм хэта псалъэуха ухуэкIэр тыншу зэфIэбгъэувэжыфынущ. Нэ­хъыщ­­хьэр - умыувыIэу  уелэжьынращ». 
 Иджы Бырсыр  зэщхьэгъусэхэр  пэрытщ  убыхыбзэр егъэджакIуэншэу, уэр-уэру зэрызэбгъащIэ хъуну тхы­лъым.

ЧЭРИМ Марианнэ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


16.04.2019
15.04.2019
11.04.2019
09.04.2019