Псоми ди зэхуэдэ къалэн

 Адыгэу дунейм тетым нобэ, гъатхэпэм и 14-м, зэды­догъэлъапIэ Адыгэ тхыбзэм и махуэр. Дэтхэнэ лъэпкъми хуэдэу, ди дежкIэ ди анэбзэм мыхьэнэшхуэ иIэщ. Абы дрипсалъэ къудейкъым, атIэ ар ди лъэпкъ щIэныгъэщ, лъэпкъ гъэсэныгъэщ, лъэпкъ щэнхабзэщ. Тхыбзэ зэпэщ уиIэнри хъугъуэфIыгъуэ инщ лъэпкъым и дежкIэ. Тхьэм и фIыщIэкIэ, а лъапIэныгъэмкIэ зыхуэупсахэм дащыщщ адыгэхэр. Бзэм, тхыбзэм я мыхьэнэр къилъытэу, Дунейпсо Адыгэ Хасэм 2003 гъэм игъэу­вауэ щытащ нобэрей махуэшхуэр гъэлъэпIэныр. Абы лъандэри ар адыгэ псоми зэдыдоIэт. 
 Дэтхэнэ бзэми, псом хуэмыдэу лъэпкъ цIыкIухэм я анэдэлъхубзэхэм, къапэплъэр псом япэу зэ­лъытар къэралым абы ­хуищI пщIэмрэ ирит увы­пIэмрэщ. Абы къыхэкIыу дэтхэнэ лъэпкъри хущIэ­къун хуейщ и анэбзэр, тхыбзэр зэрихъумэным. Адыгэ псоми ди зэхуэдэ къалэнщ ди бзэм зедгъэужьыныр, абы и дахагъым, къабзагъым хэдмыгъэщIу, зэфIэ­кIыу бгъэдэлъым хэдгъэ­хъуэныр. УнафэщIхэми, адэ-анэхэми, егъэджа­кIуэ­хэми, бзэм елэжь щIэныгъэлIхэми, тхакIуэхэми, уса­кIуэхэми, газетым, радиом, телевиденэм я лэ­жьакIуэхэми - адыгэ лъэп­къым щыщу зыкъэзы­лъы­тэж дэтхэнэми ди фарзщ, дунейм дыкъытезыхьар зэрытфIэлъапIэм хуэдэу, нэр напIэм зэрихъумэм хуэдэу ди бзэм гу зэIухарэ псэ къабзэу дыхущытыну. Бзэр димыIэжмэ, дэри лъэпкъ щхьэхуэу дыщы­Iэжынукъым.
 КъызэрыслъытэмкIэ, зы тхыбзэм тет анэдэлъхубзэ адыгэхэм диIатэмэ, бзэр хъумэным епха ди Iуэхур куэдкIэ нэхъ тынш хъунут. Мыр къызэдгъэпэщыфамэ, дунейм адыгэу тетыр зэщхьу тхэнут, абы гугъу иригъэхьынутэкъым дэнэ щыпсэу ди къуэшри, нэхъыфIу зэрыщIэнут Интернетыр шэщIауэ къэзыгъэсэбэп адыгэ щIалэгъуа­лэр. А Iуэхугъуэм ди ­лъэп­къыр нэхъри зы­пи­щIэжынут, зэрип­хыжынут, зэгуригъэIуэнут, къару нэхъыби къытхилъхьэнут. ­Гугъущ мы Iуэхур, ауэ ткIийуэ иужь уихьэмэ, пхузэ­фIэмыкIын хэлъкъым. 
 Адыгэбзэм зиужьыным, зиузэщIыным и Iуэхум сыт щыгъуи егъэпIейтей лъэп­къым и цIыху пэрытхэр. Ди бзэм лей къытехьэуи ддэ­нукъым. А Iуэхум хуэунэ­тIауэ нэгъабэ кърахьэжьауэ щыта хабзэхэм епха ди гупсысэхэр иту дэфтэр щхьэхуэ яхуедгъэхьащ ди къэралым и унафэщIхэм. Ди Конституцэм ит хабзэхэращ тхыгъэм тегъэщIапIэ щытщIари, абы дытету ди щIэблэр едгъаджэмэ, ди Iуэхур кIуэтэнущ. Бзэм епха политикэр къэралым тэмэму щемыкIуэкIмэ, лъэпкъ куэд зэрыс ди хэ­кум къихъуэнкIэ хъунущ лъэпкъ зэхэщIыкIымрэ я анэдэлъхубзэмрэ хуэхей щIэблэ, зыщыщри, зи блэ­кIари, зи хабзэри зымы­щIэж­хэр. Лъэпкъ фIыгъуэ­хэм пэжыжьэхэр къэралым и цIыху нэсу къып­хуэлъытэнукъым. Пэжыр жыпIэнумэ, зи анэдэлъхубзэр фIыуэ зыщIэ сабийм нэхъ тыншу къещтэ икIи зрегъащIэ нэгъуэщI лъэпкъ­­хэм я бзэхэри. Къапщтэмэ, анэбзэм хуэмы­шэрыуэр урысыбзэми хуэ­лъэ­рымыхьщ. ЩIэныгъэ лъабжьэ зиIэр пэжыращи, анэдэлъхубзэращ цIыхум бгъэдэлъыфыну хьэл-щэн нэхъыфIхэм, зэфIэкIхэм я къигъэхъуапIэ хъур. «Анэ­дэлъхубзэм куэдым ухурегъаджэ, бгъэщIагъуэу тыншу, зи тIасхъэр къып­хуэмыщIэ гъэпсыкIэ хьэлэ­мэтым тету», - итхыгъащ Ушинский Константин. 
 Ди жагъуэ зэрыхъущи, ЮНЕСКО-м 2010 гъэм ­къыдигъэкIа «КIуэдыжынкIэ шынагъуэ зыщхьэщыт бзэхэм я атлас» тхылъым ихуащ Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу лъэпкъхэм я бзэ­хэр, адыгэбзэри яхэту. Ар гупсысэ куухэм ухэзыдзэ Iуэхугъуэщи, лъэпкъым щыщ дэтхэнэми щыгъупщэ хъунукъым. Бзэр, псом япэрауэ, щыхъумэн хуейщ адыгэ унагъуэм. АбыкIэ ­нэхъыжьхэм ди пщэ къалэнышхуэ къыдохуэ. Дэращ къуаншэр, къытщIэ­хъуэ сабийхэм адыгэбзэ яIурымылъмэ. Ар хьэкъщи, тщыгъупщэ хъунукъым. 
 Нобэрей махуэшхуэмкIэ си гуапэу сохъуэхъу си лъэпкъэгъу псоми. ФIыщIэ яхузощI адыгэбзэр хъу­мэным зи къару, зэфIэкI, щIэныгъэ езыхьэлIэ дэтхэнэми. УсакIуэм зэрыжиIащи, «ди гум и хущхъуэр, псэм и IэфIыщэу анэ­дэлъхубзэр, анэм и жьабзэр здэщымыIэм дыщре­мыIэ». 
Лъэпкъ узыншэ Тхьэм дищI.

СЭХЪУРОКЪУЭ Хьэутий, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


20.05.2019
17.05.2019
14.05.2019
08.05.2019