Лъэпкъым и къарур зыхэлъыр и анэдэлъхубзэращ

 Лъэпкъыбзэхэм я дунейпсо махуэм КъШР-м и ­Правительствэм и Унэм зэIущIэ щекIуэкIащ. Ди республикэм фIагъ хэлъу лъэпкъыбзэхэр щегъэджыным зэран хуэхъу Iуэхугъуэхэр щызэпкърахащ абдеж. ЗэIущIэр ирагъэкIуэкIащ республикэм егъэ­джэныгъэмкIэ и министрым и къуэдзэ Семеновэ Елизаветэ я пашэу. Абы хэтащ КъШР-м и Парламентым и депутатхэр, муниципальнэ къэхъугъэхэм егъэджэныгъэмкIэ я къудамэхэм я унафэщIхэр, республикэм щыпсэу лъэпкъхэм я жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я Iэтащхьэхэр.
 Фигу къэдгъэкIыжынщи, илъэс кIуам, ди республикэм лъэпкъыбзэхэр хъумэн хьисэпкIэ, лъэпкъ жыла­гъуэ зэгухьэныгъэхэм зы защIри, республикэм и уна­фэщIхэм зыхуагъэзат а Iуэхум гулъытэ къыхурагъэщIыну. Абы ипкъ иткIэ, КъШР-м егъэджэныгъэмкIэ и министр Кравченкэ Иннэ я пашэу лэжьакIуэ гуп къызэрагъэпэщауэ щытащ. А гупыр районхэмрэ къалэхэмрэ я еджапIэхэм щыIащ. Яхуэзащ егъэджа­кIуэхэм, адэ-анэхэм, еджа­кIуэхэм. Зыщыгъуазэ хъуахэм щытепсэлъыхьыжащ зэIущIэм. Щхьэхуэу къыхагъэщащ лъэпкъыбзэхэр езыгъэджхэм я пщIэр къэIэтынымрэ сабий IыгъыпIэхэм лъэпкъыбзэкIэ щегъэджэныр къызэгъэпэ­щыжынымрэ. 
 Ди республикэм лъэп­къы­бзэхэр хъумэнымкIэ щыIэ хэкIыпIэхэм тхутеп­сэлъыхьащ КъШР-м гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым и унафэщI Джэтауэ Виктор.
- ЩIэныгъэ-техникэ зыу­зэ­щIыныгъэм зиужьыху лъэпкъ цIыкIухэм я бзэр дэхуэха мэхъу. Нобэ интернетым къыщумыгъэсэбэп бзэр уэхбзэхыу кIуэды­жынкIэ шынагъуэ щыIэщ. ИкIи тыншу убзыхуа, губзыгъагъ хэлъу узэда бзэ по­литикэ къэдгъэсэбэпмэщ лъэп­къыбзэхэр къыщыдгъэщIэрэщIэжыфынур. Абы папщIэ, къэрал уна­фэщIхэми, адэ-анэхэми, егъэ­джакIуэхэми, еджа­кIуэ­хэми, жылагъуэ зэгу­хьэныгъэхэми зызэщIагъакъуэу зэдэлэжьэн ­хуейщ, - жиIащ Джэтауэм.
 Псом япэ зэлэжьыпхъэ­хэри игъэбелджылащ уна­фэщIым. Ар, ныбжьы­щIэ­хэр зэреджэ тхылъхэр зэманым къигъэув щыты­кIэ­хэм техуэу хъуэжынращ, ахэр щIэуэ зэхэгъэувэнращ. ЕтIуанэу, лъэпкъыбзэхэр джыным курыт еджапIэхэм щыхухаха сыхьэт бжыгъэхэм Iэмал имыIэу хэгъэхъуэн хуейуэ къи­лъытащ.  ЛъэпкъыбзэхэмкIэ егъэ­джакIуэхэр гъэ­хьэзырынми гулъытэ хэха зэрыхуэщIыпхъэр жиIащ.
 КъинэмыщIауэ, Джэтауэ Виктор и гугъу ищIащ щIыпIэ телевиденэм лъэп­къыбзэхэм хухах сыхьэт бжыгъэри мащIэу зэры­щы­тым. Къыхилъхьащ, рес­публикэм и унафэщIхэм ягъэлажьэ хъыбарегъащIэ сайтхэм лъэпкъыбзэхэмкIэ хъыбархэр къыщат Iыхьэ хэха яIэмэ, мы Iуэхум зэрыхуэщхьэпэнур. 
 Лъэпкъыбзэхэр джы­нымкIэ лъэпощхьэпо нэхъыбэм IуощIэ къалэ еджапIэхэр. Мыбдеж сабийхэм бзэр ямыщIэххэу еджапIэм щыщIэтIысхьэр нэхъыбэщ. ИкIи къызыхэкIа лъэпкъым и бзэр хамэ къэралыбзэм хуэдэу, зыри хамыщIыкIыу джын щIадзэ абыхэм.
 Лъэпкъыбзэм мыхьэ­нэшхуэ имыIэу, ар я сабийхэм ямыджми хъуну къэ­зылъытэ адэ-анэхэм къалэм нэхъыбэу ущрохьэлIэ. Черкесск къалэм а Iуэхур зэрыщекIуэкIым зэIущIэм щIэсахэр щигъэгъуэзащ республикэ къалащхьэм и мэрием егъэджэныгъэмкIэ и Управленэм и IэщIагъэрылажьэ нэхъыщхьэ, лъэпкъыбзэхэр еджапIэм зэрыщрагъэджыр зи нэIэ щIэт Агырбэ Хъаджэт. 
- Иужьрей илъэсищыр къапщ­тэмэ, Черкесск и еджапIэхэм щIэсу зи лъэп­къыбзэр зыджыжыр зэрыхъур процент 81-рэщ. Адрейхэр бзэр зезымыхьэ еджакIуэу къалъытэ. Ахэр нэхъыбэм лъэпкъ зэхуэ­мы­дэхэм къахэкIауэ унагъуэ зэдэзыщIахэм я сабийхэращ. Къапщтэмэ, 2018 - 2019  егъэджэгъуэ илъэ­сым, Черкесск къалэм ще­джэ адыгэ сабий 2217-м ящыщу 466-м урысыбзэр  я лъэпкъыбзэу къалъытэ. Апхуэдэ къабзэу, абазэ еджакIуэ 1382-м ящыщу 293-м, къэрэшей еджакIуэ 4499-м ящыщу 699-м, нэ­гъуей еджакIуи 176-м ящыщу 115-м я лъэпкъыбзэхэм я пIэкIэ урысыбзэр ядж, - жиIащ Агырбэм.
 КъинэмыщIауэ, Хъаджэт тепсэлъыхьащ еджапIэхэр лъэпкъыбзэ, литературэ тхылъхэмкIэ зэрызэтегъэпсыхьам. Адыгэбзэ, литературэ тхылъхэмкIэ къалэ еджапIэхэр процент 65-кIэщ къызэрызэгъэпэщар. Адрей лъэпкъхэм ебгъапщэмэ, къэрэшеибзэр зыджэхэр процент 90-кIэ, нэгъуеибзэр - процент 95-кIэ, абазэбзэр - процент 70-кIэ къызэгъэпэщащ. 
 Лъэпкъыбзэхэр хъумэ­ныр жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я къалэн нэхъыщ­хьэу зэрыщытыр зэIущIэм щыжиIащ КъШР-м и Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Аслъэн Алий.
- Мы щытыкIэр зэхьэлIар зы лъэпкъым и закъуэкъым. Мыбы ди республикэм щылажьэ лъэпкъ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэр псори дызэкъуигъэуващ. Республикэм ЕгъэджэныгъэмкIэ и министерствэм, къыхэтлъхьа Iуэхур къыддищтэри, еджапIэхэм зэ­IущIэхэр къыщытхузэригъэпэщащ. ДаIущIащ еджа­­пIэхэм я унафэщIхэми, егъэджакIуэхэми, адэ-анэхэми. Дызыхуейр ягу­рыдгъэIуащ, ахэр зыIууэ ныкъусаныгъэхэр зэдгъэ­щIащ. Псом нэхърэ нэхъ ­гущIыхьэу а зэIущIэхэм щыт­лъэгъуаращи, адэ-анэ­хэм я процент 20-м нэсым я бзэр ямыдэжу, я сабийхэми ар ирагъэджыну хуэ­мейуэ къызэрыуварщ. Мис ар лъэпкъ насыпыншагъэщ. Апхуэдэ цIыхухэр я лъэпкъым епцIыжауэ къыс­щохъу. АдэкIи ди лэ­жьыгъэм пыдощэ, иджы еджапIэм къыщымынэу, класс къэс, егъэджакIуэ къэс щхьэхуэу захудогъазэ. Анэдэлъхубзэр зи сабийм езыгъэджыну хуэмей адэ-анэхэми депсэлъэнущ, ­къед­гъэгъэзэжын мурадкIэ, - жиIащ Аслъэн Алий.
 Жылагъуэ зэгухьэны­гъэ­­хэм я унафэщIхэр ­теп­­сэлъыхьащ еджапIэхэм щрагъэкIуэкIа зэIущIэ­хэм щалъэгъуа нэгъуэщI Iуэхугъуэхэми. Апхуэдэщ лъэп­къыбзэхэмкIэ дерсхэр сабийхэм зэра­фIэ­гъэ­щIэ­гъуэ­ным хуэдэу къызэ­ры­зэмыгъэпэщар, анэ­дэлъ­­хубзэхэм хухаха сыхьэт бжыгъэр мащIэ пэтми, куэдрэ абы и пIэкIэ нэ­гъуэщI дерсхэр зэрырагъэкIуэкIыр, класс кIуэцIхэр зыхуейхэмкIэ зэрызэ­темыгъэпсыхьар, методическэ пособиехэр зэрамы­Iэр, зэрырагъаджэ программэм фIагъышхуэ зэры­­хэмылъыр, нэгъуэщI­хэри. 
 Сабий IыгъыпIэхэм лъэп­къыбзэхэм гулъытэ зэры­хуамыщIыжри а Iуэхур икIэкIэ изыгъэкIуэту зэры­щытыр жаIащ, а щытыкIэм Iэмал имыIэу зегъэхъуэ­жын хуейуи къыхалъхьащ.
 Зэпсэлъэныгъэхэр къапщытэжкIэрэ, ягъэбелджылащ республикэм гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым хыхьэу «проектнэ офис» къызэрагъэпэщыну. Ар дэIэпы­къуэгъу хъунущ лъэпкъыбзэхэр джынымкIэ, ахэр хъумэ­нымкIэ щIэн хуей Iуэхугъуэ­хэр зэхэгъэувэ­нымкIэ, а ­къалэнхэр гъэзэ­щIэжы­ным­кIэ. Егъэджа­кIуэхэм я щIэныгъэм щы­хагъахъуэ институтым зэ­рыщрагъа­джэ программэр нэхъри ирагъэфIэкIуэн зэ­рыхуейри жаIащ. Муниципальнэ къэхъугъэхэм егъэ­джэныгъэмкIэ я къудамэ­хэм я унафэщIхэм жра­Iащ лъэп­къыбзэхэм хухаха класс кIуэцIхэр зэма­ны­щIэм къигъэув щы­тыкIэхэм техуэу зэтегъэп­сыхьа хъу­ным кIэлъып­лъыну.

БОРЭНЫКЪУЭ Мадинэ. Сурэтыр Туаршы Беслъэн трихащ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


18.03.2019
14.03.2019
12.03.2019
07.03.2019