Адыгэбзэр ефIэкIуэн папщIэ

 ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академием хэт «Адыгэ ЩIэнгъуазэ» институтым, Дунейпсо, Къэбэрдей Адыгэ Хасэхэм я жэрдэмкIэ лъэпкъ щэнхабзэм увыпIэшхуэ щызыубыд тхыгъэхэр щы­зэхуэхьэса «Черкесика» тхылъ гупыр къыдокI 2011 гъэм щегъэжьауэ. 
 ИЛЪЭСИТХУМ и кIуэцIкIэ а къыдэкIы­гъуэм щыщу тхылъиплI дунейм къыт­е­хьакIэщ. Фигу къэдгъэкIыжынщи, япэ томыр теухуауэ щытащ ДАХ-м и япэ ­тхьэмадэ, лъэпкъыр зэрыгушхуэ адыгэлI щыпкъэ Къалмыкъ Юрэ. Абы ихуат щIэ­ныгъэлI, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэм и IэдакъэщIэкIхэмрэ езым теухуа гукъэ­кIыжхэмрэ. 
 «Черкесика»-м и етIуанэ томыр бзитIу зэхэлът. Лермонтов Михаил Кавказым ­теухуауэ итха поэмэхэмрэ ахэр адыгэбзэм къизыгъэзэгъа, КъБР-мрэ КъШР-мрэ я цIыхубэ усакIуэ Ацкъан Руслан и зэдзэ­кIы­гъэхэмрэ щызэхуэхьэсат а къыдэкIы­гъуэм. 
 Ещанэ томым абхъаз тхакIуэ ШинкIубэ Бэгърат и «ЖылакIэ» тхыдэ романымрэ Лохвицкий Михаил и «Уафэгъуагъуэ макъ» повестымрэ ихуащ. Ауэ а тхыгъэ цIэрыIуэхэр зэрытедзар урысыбзэт. Уры­сыбзэт къызэрыдэкIар Вэрокъуэ Владимир и «Амыщ къуажэ» романыр зэрыхуа еплIанэ томри. 
 2015 гъэ лъандэрэ, хухахын мылъкур зэрахуримыкъум и щхьэусыгъуэкIэ, зэ­пыуа хъуа «Черкесика»-м иджы теплъэщIэ иIэу къыдэкIын щIидзэжащ. Япэрауэ, абы и къыдэгъэкIыпщIэр куэдкIэ нэхъ пуд ­хъуащ, жинт пIащIэ зэриIэм и фIыгъэкIэ. ЕтIуа­нэу, Iэм IэщIэхуэу, «жып къупхъэм» иту щытщ. Тхылъхэр абы нэхъ къэщтэгъуа­фIэ, зехьэгъуафIэ, еджэгъуафIэ ещI. Зэуэ дунейм къытехьа тхылъищыр адыгэбзэкIэ къызэрыдэкIам ищIыIужкIэ, я купщIэкIи зыхуей зэрыхуэзар цIыхухэр зыщыгуфIыкIынщ. 
 Етхуанэ тхылъым дунейпсо литературэм и классик Хьэткъуэ Умар (Омер Сейфеддин) и новеллэу 34-рэ ихуащ. Ахэр адыгэбзэм къригъэзэгъащ зэдзэкIакIуэ Iэзэ ­Къэрмокъуэ Хьэмид. 
 «АдыгэлI щэджащэ Хьэткъуэ Умар и тхылъхэр къэрал куэдым щытрадзащ, - дыкъыщоджэ тхылъым и пэщIэдзэ тхыгъэм. - УрысыбзэкIэ зэдзэкIауэ абы и ­Iуэт­эжхэр 1920 гъэхэм и кIэм къыщыщIэ­дзауэ ди къэралым къы­щы­дэкI журналхэм къытохуэ. Ахэр ягу зэрырихьым къы­хэкIыу, Омер Сейфеддин и тхылъ щхьэ­хуэхэр Мэзкуу, Ленинград 1957, 1975, 1987, 1994, 2011 гъэхэм дунейм къы­щы­те­хьащ. Абы и тхыгъэ гъэпсыкIэм и лъа­б­­­жьэщ псэ щабагъэ,  гу  пцIанагъэ макъамэхэр, акъыл гъэтIысакIэ Iуэта гуп­сы­сэ­­хэр, ап­хуэ­дэуи хъуэр, гушыIэ псалъэ­хэр». 
 Къаныкъуэ Анфисэ и «Хьэтхэр» рома­ныр, «Черкесика»-м и еханэ къыдэкIы­гъуэр, тхылъхэм я дизайным елэжьахэм хъарзынэу къайхъулIащ. Псалъэм папщIэ, абы и жинтыр ди лъэпкъым и къежьапIэу къэтлъытэ а хьэтхэм къащIэна пасэрей «ятIэ тхыгъэхэм» ягъэщIэращIэ. Романыр зытеухуа тхыдэм ипэжыпIэкIэ къыхэщ ­Нэптерэ пащтыхьыпхъум и сурэтыр тхылъым и IуплъапIэм тетщ. ЩIыбагъ жинтым тет тхыгъэ кIэщIым Анфисэ и «тхакIуэ гъуэгум» щыгъуазэ дещI. «Адыгэр къы­зытехъукIыжа, илъэс минищрэ ныкъуэкIэ узэIэбэкIыжмэ, зи хьэмтетыгъуэу щыта хьэт лъэпкъыжьымрэ Мысыр къэралы­гъуэмрэ яку дэлъа зэныкъуэкъур тхакIуэм игъэнщIащ образ гъэщIэгъуэнхэмкIэ, - ­дыкъыщоджэ абдежым. - Ар топсэлъыхь тхыдэ щIэныгъэм къыхэтэджыкI пщыжьхэм, лIыхъужь хъыжьэхэм, Хьэтей къэралыгъуэ щIэращIэм». 
 «Черкесика»-м» и ебланэ къыдэкIы­гъуэм Iэмал къыдет ищхьэкIэ зи гугъу тщIа Лохвицкий Михаил (Аджыкъу Джэрий) и «Уафэгъуагъуэ макъым» адыгэбзэкIэ дыкъеджэну. Ари зэзыдзэкIар Къэрмокъуэ Хьэмидщ. Тхылъыр ягъэщIэращIэ Жылэ Анатолэ и сурэтхэм. 
 ХьэфIыцIэ Мухьэмэд итха псалъэпэм къызэрыдигъащIэмкIэ, Аджыкъу Джэрий Куржым и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и урыс къудамэм и унафэщIу щытащ: «Абы и къалэмыр хуэлажьэрт зэныбжьэгъугъэр гъэбыдэным. Лохвицкэр тетхыхьащ адыги, куржыи, урыси, румыни, журти, мэ­жэри…». 
 Зи гугъу тщIы тхылъищри Налшык дэт «Принт-Центр» тхылъ тедзапIэм иджыблагъэ къыщыдэкIащ. КъыкIэлъыкIуэу «Чер­кесика»-м дигъэгуфIэнущ Къэшэж Иннэ  и усэ тхылъымкIэ, Къармэ Iэсият адыгэбзэкIэ зэридзэкIыу «Лъабзэ» зыфIищамкIэ. Псори зэхэту къыдэкIыгъуэм тхылъ 50-м нэс храгъэубыдэну я мурадщ. 

ЧЭРИМ Марианнэ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


16.04.2019
15.04.2019
11.04.2019
09.04.2019