«Нартhэр» лэжьыгъэ телъыджэм и лъэтеувэ

 КъБР-м и цIыхубэ су­рэтыщI, Урысейм ХудожествэхэмкIэ и академием хэт Црым Руслан и «Нартhэр» арт-объект телъыджэм икIи купщIа­фIэм и лъэтеувэ пшыхьыр Къэбэрдей-Балъкъэрым и радиом иджыблагъэ щы­зэхэтащ. 

 Радиом и къудамэм и унафэщI, журналист, зэ­дзэкIакIуэ Iэзэ Мэрем­къул Ларисэ пшыхь гуапэр къыщызэIуихым къыхигъэ­щащ су­рэтыщI цIэрыIуэ Црым Руслан утыку кърихьа «Нартhэр» тхылъыр и теп­лъэкIи купщIэкIи телъыджэ зэ­ры­щыхъуар, абы хуэб­гъадэ ­хъун лэ­жьыгъэ иджыри къэс къы­зэрыдэмыкIар. 
 Мэремкъул  Ларисэ  утыкум иригъэблэгъащ тхы­лъыр къыдэгъэкIыным елIэ­лIахэу сурэтыщI Мэзло Эдуар­д­­рэ дизайнер Хъа­лилэ (Елей) Миланэрэ. Ахэр кIэщIу къытеувыIащ Црым Руслан и тхылъым зэ­релэжьам, я Iуэху еп­лъы­кIэхэр абы зэрыхаухуэнам.
- Мы тхылъым селэ­жьыну Руслан сыщригъэблэ­гъам, адыгэ лъэпкъым къы­зэрыщыхъунум и мызакъуэу, ар дуней псом зэрыщызыхащIэнури Iуэхум къы­хэслъытащ, - къыхигъэщащ Хъалилэ Миланэ. 
 УпщIэ - жэуап щIыкIэм тету пшыхьыр гъэщIэгъуэну ирагъэкIуэкIащ радио­жур­налист Хъалилэ Болэтрэ Црым Русланрэ. Ахэр теп­сэлъыхьащ тхылъым ­къежьапIэ хуэ­хъуам, илъэс бжыгъэкIэ Руслан  абы зэрелэжьам, IуэрыIуа­тэ­джхэм я лэжьыгъэхэм къадэкIуэу, архивым ща­хъумэ дэфтэрхэри те­гъэ­щIапIэ зэрищIам, къы­дэ­Iэпыкъуахэм, къыдэкIыгъуэр IуэрыIуатэм ехьэлIа нэгъуэщI тхыгъэхэм къа­зэ­рыщ­хьэщыкIым.
 Црым Руслан и псалъэм къыхигъэщащ нарт лIыхъужьхэм я сурэтхэр ищIыну игу илъу куэдрэ  къызэрекIуэкIар икIи а Iуэ­хум хущIыхьэгъуэкIэ зэ­рыбгъэдыхьар, иужьым «Нартhэр» арт-объектым зэрыхуэкIуар. СурэтыщIыр арэзы  ­хъуащ, нартхэм ятеухуа ани­мацэ ищIыну Кумыщ Оксанэ зы­къыщыхуи­гъазэм.
- Си сценарийкIэ а Iуэ­хум селэжьыну сы­зэ­ры­хьэзырыр щы­жысIэм, ды­зэ­хуэарэзыуэ иужь сихьащ. Апхуэдэ лэжьыгъэм упэрыхьэн папщIэ  лъэпкъ псоми я IуэрыIуатэм Iейм фIыр зэрыщытекIуэр, щIэпхъа­джащIэр зэрыбзаджащIэр, цIыхугъэншэмрэ ­цIы­хугъэм­рэ япэ игъэщыпхъэр къэплъытэн, абыхэм ятеухуа Iуэху еп­лъы­кIэ хэха уиIэжын хуейт. «Нартhэр» пшыналъэр щызгъэ­хьэзырым къэ­IуэтэкIэ и лъэныкъуэкIэ нэхъ тегъэщIапIэ сщIар ХьэтIохъу­щокъуэ Къазий 1860 гъэм и Iэдакъэ къы­щIэкIа пшыналъэ едзы­гъуиплIырщ. IуэрыIуатэм ехьэ­лIауэ щыIэ ди пшыналъэхэм зэщ­хьэщыкIыныгъэ куэд яхыболъагъуэ. Щхьэж и еплъыкIэр пшыналъэм хилъ­хьэну хуитыныгъэ имы­Iэмэ, творческэ и лъэныкъуэкIэ лъэпкъым и зыу­жьыныгъэр къызэтоувыIэ, - жиIащ Црым Руслан. 
 Пшыхьым кърихьэлIахэм абы ягу къигъэкIыжащ ди лъэпкъ пшыналъэр нэхъ жьы дыдэхэм зэ­ращыщыр, пасэм щыIа къэхъукъащIэ гуэрхэр зэуэ уи нэгу къызэрыщIигъэ­хьэр, джэгуакIуэхэм Iуэ­рыIуа­тэм зэхъуэкIыныгъэхэр ­халъхьэу къекIуэкIами, ипкъ нэхъыщхьэр зэра­хъумар, ди нобэм къызэрахьэсар. Ар къызэхуэсахэм ­къа­хуеджащ иуса пшыналъэхэм ящыщ пычы­гъуэхэм икIи ­кърихьэлIахэр зы­щIэупщIэхэм жэуап иритащ. 
 Къыхэгъэщыпхъэщ пшы­­­налъэм къыщыхьа язы­ныкъуэ псалъэхэр ди тхыбзэм и хабзэм къы­­зэ­рыщ­хьэщыкIыр. Ап­­хуэ­дэ­хэщ - «къым» кIэухыр «Iым»-у, куэд бжыгъэ къэзыгъэлъа­гъуэ - «хэ» префиксыр - «h»-уэ зэрыщитхар, - ­«у»-м и ужькIэ - «ы» къызэрыщихьар, нэгъуэщIхэри. Абы теухуауэ Црымым жиIащ псалъэхэм я тхыкIэщIэу къы­­хилъхьам теухуа и еплъыкIэ зэриIэжыр, и арт-объектым ихуа пшыналъэхэм я тхыкIэр псоми ­къащтэну зэрахуимыгъэувыр, а зэ­хъуэкIыныгъэхэр бзэм пэгъунэгъухэм гугъу къазэ­рыщымыхъунур. 
 НапэкIуэцI 450-рэ хъу къыдэкIы­гъуэ телъыджэр экземпляр 1000 мэхъу. Абы и Iыхьэхэм къызэщIаубыдэ «IуэхутхьэбзащIэ», ­«Гугъэ», жыхуиIэхэр, нарт лIы­хъужь­хэу Ашэмэз, Батэрэз, Бэдынокъуэ, ТIотIрэш, Сос­рыкъуэ сымэ я пшыналъэхэр. Лэжьыгъэр лъэпкъ Iуэ­рыIуатэм, бзэм, щэнхабзэм я хэлъхьэныгъэфIщ. Пшыналъэр зыIэрызыгъэхьэну ­хуейхэм ар къыща­гъуэтынущ Сэралъп Мадинэ и арт-центрымрэ «Адыгэ унэ» тыкуэнымрэ. Апхуэдэу Хъа­лилэ Миланэ Facebook cайтым щиIэ «Нартhэр» напэкIуэцIым щыщIэупщIэ ­хъунущ.

ТЕКIУЖЬ Заретэ. Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


16.07.2019
15.07.2019
11.07.2019
09.07.2019