Ар псоми дыдейщ

 Сыт хуэдэ гуфIэгъуэми щIэдзапIэ иIэщ. Урысейм и махуэм тхыдэшхуэ иIэкъым - ар гъэлъэпIэн зэрыщIадзэрэ  куэд щIакъым. 1990 гъэм мэкъуауэгъуэм и ­12-м РСФСР-м и цIыхубэ депутатхэм я япэ съездым къыщащтащ РСФСР-м и Къэрал суверенитетым и декларацэр. 1992 гъэм мэкъуауэгъуэм и 12-м ар ди къэралым щагъэуващ «Урысей Федерацэм и Къэрал суверенитетым и декларацэр къыщащта махуэу». А илъэс дыдэм фокIадэм и 25-м зыхуэфащэ зэхъуэ­кIы­ныгъэхэр халъхьащ «Лэжьыгъэм теухуа законхэм я кодексым». Ауэрэ, 1998 гъэм мэкъуауэгъуэм и 12-м цIыхухэм телевиденэкIэ защыхуигъазэм УФ-м и Президент Ельцин Борис къыхилъхьащ дяпэкIэ а гуфIэгъуэр «Урысейм и Махуэу» яIэ­тыну. А цIэр къэрал унафэ хъуащ 2002 гъэм Лэжьыгъэ кодексыщIэ къащта иужь.
 Хабзэ зэрыхъуащи, илъэс къэс мэ­къуауэгъуэм и 12-м УФ-м и Президентым Урысей Федерацэм и дамыгъэ лъапIэхэр Кремлым щарет ар зыхуагъэфэ­ща­хэм, ар цIыхухэм йохъуэхъу махуэш­хуэм и щIыхькIэ. Москва и Ут Плъыжьым ще­кIуэкI гуфIэгъуэ зэхыхьэхэр хьэрэкIытIэ щхъуэкIэплъыкIэхэр уафэгум ираутIып­щ­хьэу еух. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, Москва и закъуэкъым махуэшхуэм егъэ­щIылIа Iуэхухэр щекIуэкIыр. Урысейм и щIыналъэ псоми и уэрамхэм цIыхухэр къы­дохьэ Урысейм и бэракъхэр яIыгъыу.
 Иджы а гуфIэгъуэм къытхуихьахэм ятеухуауэ. 1990 гъэм мэкъуауэгъуэм и ­12-м къащта Декларацэм игъэуващ ­Урысейм и Конституцэр къэралым и Закон нэхъыщхьэу зэрыщытыр. Абы игъуэтащ «Урысей Федерацэ» цIэр. Апхуэдэ дыдэу УФ-р абы щыпсэу лъэпкъ псоми я къэрал хъуащ, федерализмэр и лъабжьэу. 1992 гъэм а махуэм Урысейм и ­Президентыр IэIэткIэ хахащ. А хэхыныгъэхэм, псори дызэрыщыгъуазэщи, щытекIуащ Ельцин Борис. Языныкъуэхэм ар иджыри къэс ягъэлъапIэ «Къэралыр хамэ уна­фэ къыщыщIэкIа махуэу». Ауэ ар тэмэмкъым. Урысейр лIэщIыгъуэ куэд ­хъуауэ зыми и унафэ щIэмыт къэралщ. Ауэ а махуэр Хэкум и тхыдэщIэм и щIэ­дзапIэщ. 2001 гъэм Кремлым къы­щы­щып­салъэу абы щыхьэт техъуащ УФ-м и Президент Путин Владимир: «Мы Дек­ларацэр и щIэдзапIэщ ди тхыдэщIэм. Граждан хуитыныгъэхэмрэ законым бжьыпэр зэриIыгъымрэ тещIыхьа демократие къэралым и тхыдэм. Абы и купщIэ нэ­хъыщ­хьэр ехъулIэныгъэщ, цIыхухэм зы­хуейр ягъуэтынырщ, фIыгъуэ яIэ­нырщ».
 Пэжу, къаймыхъулIа куэди щыIэщ. Абыхэм ящыщу псом хуэмыдэу дызыгъэпIейтейр цIыхухэр я псэукIэкIэ хуабжьу зэрызэщхьэщыкIарщ. Щхьэусыгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэм къыхэкIыу УФ-м и экономикэм псынщIэу зиужьыркъым. УФ-м и Президент Путин Владимир иджыблагъэ зиумысыжащ къэралым и цIыху мелуан 20-м нэсыр зэрыкъулейсызымкIэ. ЩыщIэныгъэхэр IэнатIэ псоми щыIэщ. Аращи, зэфIагъэкIын хуейхэр мащIэкъым. Ди гугъэщ къэралым и уна­фэщIхэм апхуэдэу щыт зэрымыхъунур кIуэ пэтми нэхъ куууэ къагурыIуэу. Iуэху зехьэкIэхэр ирагъэфIакIуэмэ, ныкъуса­ныгъэ псори пIалъэ кIэщIым ягъэ­кIуэ­дыжыфынущ.
 Ди къэралым иIэщ зэрыгушхуэни - псом япэу Урысейм и шынагъуэншагъэм. Абы и Iэщэхэр апхуэдизкIэ лъэщщи, зыри тегушхуэнукъым зыкърипщытыну. 90 гъэхэм УФ-м и хэхъуапIэ нэхъыщхьэу щы­тар щIыдагъэмрэ газымрэт. Иджы УФ-р гъавэу къилэжьымрэ ищэмрэ я куэдагъымкIэ дунейм щынэхъ къулей дыдэ США-ми щхьэпрыкIащ. НэгъуэщI ехъулIэ­ныгъэхэри щыIэщ. Абы цIыхухэм гушхуэ­ныгъэ къахелъхьэ.
 Урысейм и щIыналъэ псоми хуэдэу, махуэшхуэр нобэ Iэтауэ щагъэлъэпIэнущ Къэбэрдей-Балъкъэрми. ЕкIуэкIыну Iуэхухэм я нагъыщэ нэхъыщхьэу щытынури лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэрщ. ГуфIэгъуэ дауэдапщэхэм ящыщщ Нал­шык щекIуэкIыну «Урысейм и лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэм и парадыр», «Си къэралыр - си Республикэр» фестивалыр. ЦIыхухэм яIыгъынущ Урысейм, ди республикэм я бэракъхэр. ГуфIэгъуэм хэтынущ КъБР-м и унафэщIхэр, депутатхэр, жылагъуэ зэгухьэныгъэ псоми я лIыкIуэхэр. Зэхыхьэм зыкъыщагъэлъэ­гъуэнущ лъэпкъ фащэхэмкIэ хуэпа щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ.
 Урысейм и цIыхухэр гуфIэгъуэм IущIащ ягурэ я щхьэрэ зэтелъу, нэхъыфIым щыгугъыу. Тхьэм къыдигъэхъулIэ!
Фигу къэдгъэкIыжынщ мэкъуауэгъуэм и 12-р зыгъэпсэхугъуэ махуэу зэрыщытыр.

Шал Мухьэмэд.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


24.06.2019
20.06.2019
18.06.2019
17.06.2019