Мы махуэхэм

Мазаем и 13, махуэку

  • Радиом и дунейпсо махуэщ
  • 1830 гъэм дунейм къы­техьащ Урысей къэралы­гъуэм и законхэр щызэхуэ­хьэса тхылъхэр. Ахэр том 45-рэ хъурт.
  • 1842 гъэм урысей пащ­тыхь Николай Езанэм Санкт-Петербург - Москва гъущI гъуэгур ухуэным теухуа уна­фэм Iэ щIидзащ. ЗэрагъэхъыбарыжымкIэ, а гъуэгур зыхуэдэнур картэм щыщритхъэм, Николай иIыгъ къэ­рэндащыр тхылъымпIэм ­телъ и Iэпэм жьэхэуэри, ар къитхъыхьащ. ЛэжьакIуэ жы­IэдаIуэхэм а щIыпIэм деж, апхуэдэ дыдэу, къэгъэ­шыпIэ иIэу ящIауэ щытауи жаIэж. А гъуэгум ар езыгъэщIа пащтыхьым и цIэр зэрихьэу щытащ 1923 гъэ пщIондэ, иужькIэ Октябрь­скэ цIэр фIащащ.
  • 1859 гъэм Москва япэ цIыхубз гимназие къыщызэIуахащ.
  • 1895 гъэм дунейпсо кинематографым и лъабжьэр ягъэтIылъащ - Люмьер зэкъуэшхэу Луирэ Огюстрэ ящIа, кино зэрытрах япэ аппаратым и патент къратащ.
  • 1924 гъэм РСФСР-м хы­хьэу къызэрагъэпэщащ Ип­щэ-КъуэкIыпIэ областыр. Иджыпсту ар Ставрополь щIыналъэрщ.
  • 1934 гъэм «Челюскин» совет кхъухьыр мылхэм зэхакъутащ икIи Ищхъэрэ Мы­лылъэ хым щыщIилъэфащ.
  • 1943 гъэм совет зауэлI-альпинистхэр Iуащхьэмахуэ и щыгум дэкIащ икIи, нэ­мыцэхэм абы щагъэува я бэракъхэр кърадзыхыжри, СССР-м и ныпыр щагъэувыжащ.
  • 1945 гъэм советыдзэхэм Венгрием и къалащхьэ Будапешт нэмыцэ-фашист зэ­рыпхъуакIуэхэм къыIэщIагъэкIыжащ.
  • 1972 гъэм зэхуащIыжащ Японием и Саппоро къалэм щызэхэта ХI ЩIымахуэ Олим­пиадэр.
  • 1980 гъэм США-м щыщ Лейк-Плэсид къалэм къыщызэIуахащ ХIII ЩIымахуэ Олимп Джэгухэр. Олимпиа­дэр мазаем и 24-м зэхуа­щIыжащ.
  • 1988 гъэм Калгари (Кана­дэ) къыщызэIуахащ ХV ЩIы­махуэ Олимп Джэгухэр. Абы щыгъуэщ фристайл, шорт-трек спорт лIэужьыгъуэхэмкIэ япэ олимп зэпеуэхэр щекIуэкIар. Олимпиадэр мазаем и 28-м зэхуа­щIыжащ.
  • Урыс тхакIуэшхуэ Крылов Иван къызэралъхурэ илъэс 251-рэ ирокъу.
  • Кавказым и тхыдэр зыджа, адыгэхэм куэдрэ ятет­хы­хьа, жылагъуэ лэжьа­кIуэ Щербинэ Фёдор къы­зэ­ралъхурэ илъэси 171-рэ ­ирокъу.
  • Урыс уэрэджыIакIуэ цIэры­Iуэ, Совет къэралыгъуэм и япэ цIыхубэ артист Шаляпин Фёдор къызэралъхурэ илъэси 147-рэ ирокъу.
  • Урыс актёр, режиссёр, театрым и къызэгъэпэщакIуэ (иджы абы и цIэр зэрехьэ) Вахтангов Евгений къызэралъхурэ илъэси 137-рэ ­ирокъу. 
  • Къэрал лэжьакIуэ, политик Лъостэн Чэлимэт къы­зэ­ралъхурэ илъэси 112-рэ ирокъу.
  • СурэтыщI, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэ­жьакIуэ Гъыдэ Валерэ и ныб­жьыр илъэс 75-рэ ­ирокъу. 
  • СССР-м щIыхь зиIэ и тренер, УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Тарасовэ Татьянэ и ныбжьыр илъэс 73-рэ ирокъу.
  • Режиссёр, Адыгэ Республикэм и лъэпкъ театрым и художественнэ унафэщI, УФ-м и цIыхубэ артист Ку­кэнэ Мурат и ныбжьыр илъэс 70-рэ ирокъу.
  • Израилым щыпсэуа дзэ ­къулыкъущIэ, жылагъуэ лэ­жьакIуэ, Рихьэние къуажэм щыIэ Адыгэ музейм и уна­фэщIу щыта Хъун Щэу­къуий и ныбжьыр илъэс 66-рэ ­ирокъу.

Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ. Махуэм хуабэр градуси 2 - 3, жэщым щIыIэр градуси 4 щыхъунущ.

Мазаем и 14, мэрем

  • ЗэгуэкIуахэм я дунейпсо махуэщ 
  • Тхылъхэр саугъэт щIы­ным и дунейпсо махуэщ
  • Компьютерхэр зэпкъ­ры­зылъхьэхэм, ахэр зэте­зыу­хуэхэм я махуэщ
  • 1918 гъэм «ЛэжьакIуэ­хэмрэ мэкъумэшыщIэхэмрэ я социалистическэ Флот Плъы­жьым теухуауэ» уна­фэр ЦIыхубэ комиссархэм я советым къыдигъэкIащ. СССР-м и Дзэ-Тенджыз Фло­тыр къыщызэрагъэпэща махуэу ягъэлъапIэу щытащ.
  • 1918 гъэм Совет Урысейр григориан махуэгъэпсым техьащ. 
  • 1943 гъэм советыдзэхэм Ворошиловград, Дон Iус Ростов къалэхэр фашистхэм къыIэщIагъэкIыжащ.
  • 1945 гъэм США-м и кхъухь­лъатэхэм Прагэ къалэм лагъымхэр щрадзыхащ. Iуэхур зэхагъэкIа нэужь­ наIуэ къызэры­хъуамкIэ, кхъухь­­лъатэхэр здэкIуэр Дрезден къалэрт, ауэ гъуащэри, Прагэ щхьэ­щыхьауэ арат. Абы щыгъуэ мамыру псэу цIыху 701-рэ хэкIуэдауэ, 1184-рэ уIэ­гъэ хъуауэ щытащ.
  • 1952 гъэм Норвегием и къалащхьэ Осло къыщызэIуахащ VI ЩIымахуэ Олимп Джэгухэр. Ахэр мазаем и 25 пщIондэ екIуэкIащ.
  • 1988 гъэм Ленинград ЩIэ­ныгъэхэмкIэ и академием и библиотекэм мафIэ­сыш­хуэ дыдэ къыщыхъуащ. Абы хисхьауэ щытащ тхылъ мел­уаниплI.
  • 2005 гъэм иджыпсту цIыху куэд дыдэм къагъэсэбэп ­хъуа YouTube сервисыр къы­зэрагъэпэщащ.
  • Кавказым и тхыдэдж, адыгэхэм куэдрэ ятетхыхьа генерал-лейтенант Потто Василий къызэралъхурэ илъэси 184-рэ ирокъу.
  • Франджы сурэтыщI цIэ­рыIуэ Моне Клод къызэ­ралъхурэ илъэси 180-рэ ­ирокъу.
  • Урысей еджагъэшхуэ, физико-математикэ щIэныгъэ­хэм я доктор, профессор, СССР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Капицэ Сергей къызэралъхурэ илъэс 92-рэ ирокъу.
  • Экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, 1997 - 2000 гъэхэм Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэу щыта Акъбащ Борис къы­зэралъхурэ илъэс 88-рэ ­ирокъу.
  • УэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ, дунейпсо зэпеуэ куэдым я лауреату щыта Герман Ан­-нэ къызэралъхурэ илъэс   84-рэ ирокъу.
  • Совет актёр, кинорежиссёр, УФ-м и цIыхубэ артист Ерёменкэ Николай къы­зэралъхурэ илъэс 71-рэ ирокъу.
  • КъБР-м промышленнос­тымкIэ щIыхь зиIэ и лэ­жьакIуэ, политик Атэлыкъ Анатолий къызэралъхурэ илъэс 69-рэ ирокъу.
  • УФ-м и Къэрал Думэм и депутат, «Захуагъэ здэщыIэ Урысей» фракцэм и уна­фэщI Миронов Сергей и ныбжьыр илъэс 67-рэ ­ирокъу.
  • Техникэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Батыр Умар и ныбжьыр илъэс 66-рэ ирокъу.
  • «Советская молодежь» газетым жэуап зыхь и секретарь, КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Къардэн Маринэ къыщалъхуа махуэщ.

Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ. Махуэм хуабэр градуси 2 - 3, жэщым щIыIэр градуси 8 - 7 щыхъунущ.

Зыгъэхьэзырар ЖЬЭКIЭМЫХЪУ Маринэщ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ