«Илъэсиблым мэблаблэри, илъэсибгъум зеубгъу»

Ди газетым зэрытетащи, фокIадэм и 1-м къыщегъэжьауэ и 10 пщIондэ ди республикэм ще­кIуэ­кIащ «Шэрджэс дерби» зыфIаща шы зэпеуэр. Ар иухащ адыгэшым дунейпсо рекорд зэригъэувамкIэ. 
Дызэрыщыгъуазэщи, ма­хуипщ­Iым къриубыдэу километр 1000 зэпызычыфыну зи гугъа шууей 11-м щыщу махуэ ебланэм гъуэгу къытенэжар шууищ къудейт. Ахэр Инал шым теса Къуныжь Роберт, Шагъдий шыр къэзыгъэуща Джатэ Щамил, Къазбич шэсу гъуэгуанэр зэпызыча Дудэ Арсен сымэщ. ЗэрызэгурыIуам тету, лъагъуэм и кIэм зэгъусэу зыкърагъэхьэлIэжати, етIуанэ, ещанэ увыпIэхэм хухаха теувапIэхэр нэщIу къанэри, адыгэ фащэкIэ зэщыхуэпыкIа шууищыр япэ теувапIэм щызэбгъурагъэуват. 
Инал шым теса Къуныжь Роберт упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэдгъэзащ.
- Адыгэшым къищынэмыщIа, зэман кIэщIым къриубыдэу апхуэдэ гъуэгуанэ кIыхь къызэзынэкIыфын мы дунейм тету къыщIэкIынкъым. Шы нэхъ лъэрызехьэхэм хабжэ инджылыз, хьэрып, ахалтекинец лъэп­къыгъуэхэр къэтщтэнщи, япэр апхуэдэ гъуэгуанэ техьэххэркъым, ар къыщагъажэр зэман кIэщIым хузэ­пычынуращ. Хьэрыпышхэри «зрауштыр», зэрызэхэтхамкIэ, километр 200-м тIэкIу щIигъум къриубыдэ гъуэгуанэу Дубай и Iэ­гъуэблагъэ хуэдэхэращ. 
- Махуэ бжыгъэм къриубыдэу къэвгъэжа шыхэм я зыгъэпсэхукIэ хъуам и гугъу къытхуэщIыт, Роберт.
- ЗыкъащIэжын щхьэкIэ, жэщым и кIуэцIкIэ, псори зэхэту, сыхьэти 4-5 хуэдиз иратами аращ. ЖыпIэнур арамэ, пщэдджыжьми дахэ-дахэу шха мыхъуауэ, гъуэгуанэ дытехьэжу апхуэдэт. Зэхьэзэхуэр екIуэкIыным мазэ нэхъ имыIэу, абыкIэ хъыбар дагъэщIауэ аращ. Сэ езыр Щхьэлыкъуэ къуажэ псыр щызэзыгъэзахуэу дэт IуэхущIапIэм сриунафэщIщ, ­КъущхьэхъумкIи шы гуартэ щыс­Iыгъщ. Абыи щIэх-щIэхыурэ дыдэ­кIуеин хуей хъурт. Арати, Инал зы­фIэтща мы ди шым, зэпеуэм хуэдгъэхьэзырын и лъэныкъуэкIэ, махуэ 20-м къитIасэу яужь дитыфауэ аращ. 
- Зэхьэзэхуэр зэрекIуэкIынум и хъыбар фэзыгъэщIар хэт?
- Егъэн Ибрэхьимщ. Дэ тIур зэ­гъусэу Инал жыхуиIэ хъупIэм дитщ. Абдежырщ къыщызиIуэкIар зэпеуэм сыхэт зэрыхъунур.
- Зэхьэзэхуэм лъагъуэу хухашар дэ­нэ дежт?
- Маршрутыр Сибэчым и шы фермэм къыщыщIэдзауэ, Нартан и Iэгъуэблагъэм километр 25-рэ хъууэ щыхаша лъагъуэр арат. Абы махуэм плIэнейрэ дрикIуэрт… 
- КъыздэфкIухьым фыщызэдэ­жэ­рэт?
- Япэ махуитхур нэхъ псынщIэу екIуэкIащ. Иужьым шыхэр тIэкIу ­нэхъ мащIэ хъууэ щыхуежьэм, дэри ди лъэм кIэрыдгъэхуащ. Дыще­жьэм, языныкъуэхэм къыхагъэ­щырт, «япэ махуэхэр тхуехьэкIмэ, адэкIэ дишхэр нэхъ къызэщIэплъэнурэ, ды­мыгу­завэу екIуэкIынущ» жаIэрти. Ауэ, зэхьэзэхуэм къы­зэригъэ­лъэгъуамкIэ, ар пэжкъым. Дыкъапщтэмэ, япэ махуитхур шым нэхъ къытемыхьэлъэу екIуэкIащ. Адэ­кIэщ псэущхьэхэм гугъуехьыр нэхъ зыхащIэу щыщIадзэри, къару гъэ­тIы­лъа гуэрхэр къызыкъуахын щаублари. Дэ дызэреплъымкIэ, лъэ­щагъ гуэрхэр игъэпщкIуауэ зэры­къуэлъыр къуимыгъащIэу, иужькIэ зыкъызэкъуэзыхыжыр адыгэ­­шым и закъуэщ. Дызыхэтам и гугъу тщIы­мэ, дишхэм апхуэдэ хьэл щадэтлъэгъуар иужьрей лъэхъэнэрщ. 
- Гъуэгум фызэрытетам зэрыкIэ­лъыплъар дапхуэдэу?
- Лъагъуэм дызэрытетым Урысейм щагъэув рекордхэм я къэпщы­такIуэхэр кIэлъыплъащ, шухэм тщыщ дэтхэнэми ди Iэпщэм электрон Iэмэпсымэ цIыкIухэр илъащ, дыздынэсар кърыращIэрэ къриткIэлъыплъу, - жиIащ Къуныжьым.
- Адыгэшым адрейхэм емыщхь зыщI нэгъуэщI нэщэнэхэри иIэ? Зи гугъу тщIыр и теплъэ, и зыIыгъыкIэ хуэдэхэращ.
- И бэшэчагъым къищынэмыщIауэ, къазэрыщхьэщыкIыр аращи, адыгэшыр и IэпкълъэпкъкIэ игъащIэми лъагэу щытакъым, кIуэ аракъэ, закъуэтIакъуэхэм къищы­нэмыщIа. Ику иту къатщтэмэ, и сыджым нэсыхункIэ и лъагагъыр метррэ ныкъуэм тIэкIу щIигъунуми аращ. Шы зыгъэхъухэм «илъэсиблым мэблаблэри, илъэсибгъум зеубгъу» жаIэ. Инал и ныбжьыр япэрейм нэса къудейщ. Аращи, Тхьэм жиIэмэ, дяпэкIи зэфIэкI лъагэхэр дигъэлъагъуну дыщогугъ. 
- Япэ увыпIэр зэдэзыгуэшахэр абы ипэкIэ фызэрыцIыхурэт, Роберт?
- Зэрыщытар аращи, зэпеуэм хы­хьахэм ящыщу махуэ епщIанэм ­лъагъуэм къытенахэр дызэгуры­Iуащ, «дыкъыщызэдэмыжэу, шыхэ­ри щIэдмыхуащэу, къэнаищыр зэгъусэу дытевгъэхьэж» жытIэри. Арыншами, блэкIа махуибгъум къы­зэрагъэлъэгъуамкIэ, дишхэр тIэкIуи гугъу едгъэхьат. ИтIани, емыкIу ­сыкъэвмыщI, ауэ, дэ дызэ­ре­гуп­сысымкIэ, зэхьэзэхуэм хэта шы 11-м щыщу адыгэш къабзэр къанэри, зи лъым щымыщ гуэр хыхьахэр къыкIэрыхуауэ арагъэнщ жыдоIэ. 
- Роберт, Щхьэлыкъуэ узэры­щыщыр къыхэдгъэщынщи, фы­зы­хэта зэпеуэм ехьэлIауэ къуажэ администрацэм зыгуэркIэ зы­къыф­щIигъэкъуа?
- Къуныжь Хьэчим, аращ мы зэманым унафэщIу диIэри, зэпеуэм дызэрыхэтынум и хъыбар зэрызэхихыу, «еш» жыхуаIэр имыщIэу, зыкъытщIигъэкъуащ. ЖыпIэнур арамэ, махуэм и кIуэцIкIэ тIэу накIуэрэ къыщымыкIуэжыххи къэхъуу. Къы­хэдгъэщынщи, апхуэдэ зэпеуэ кIыхьхэм дишхэр щыхэдгъэтым деж, я нэхъ мащIэм къыщыщIэдзауэ куэдым ухуей мэхъу. Мис абыхэмкIэ дыкъызэригъэпэщащ икIи хуабжьу къыддэIэпыкъуащ ди къуажэ унафэщIыр. ТекIуэныгъэ къэзыхьахэр иужьрей махуэм дыщынэсами, ерыскъы IэфIхэр ныздашэри ди пщIэр щаIэтащ. 

КЪУМАХУЭ Аслъэн.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ