Адыгэ Леонардэ да Винчи, Шекспир, Аристофан

Хэт сымэ мыбы зи гугъу ящIынур - жызыIэн къыфхэкIынщ мы тхыгъэм и псалъащхьэм къеджэхэм. Зи цIэ къисIуэнур зы закъуэщ - IутIыж Борис Къуней и къуэрщ. 
Япэрауэ, сэ ар зыкъомкIэ хузогъадэ адыгэ къуэж зиIэу къалъытэ, Возрождение лъагэкIэ зэджэм и лъабжьэр пкъыгъуэ зытхухкIэ зыгъэтIылъа Леонардэ да Винчи. КъыщIэзгъэлъауэ къащымыхъун щхьэкIэ, езым щIэщы­гъуэ зэфэзэщу къикIуа гъуэгуанэм дриплъэнщ. Борис ­драматургщ, усакIуэщ, тхакIуэщ, щIэныгъэлIщ, публицистщ, журналистщ, редакторщ, режи­ссёрщ, сценаристщ, критикщ, сурэтыщIщ, скульпторщ (пхъэм къыхеIущIыкI, къэнжалым къыхещIыкI), жылагъуэ лэжьакIуэщ.
Апхуэдиз IэщIагъэ зэубыдылIауэ зи насып къихьа дуней псом тетари, тетри зырызщ, къытехьэнури нэхъыбэну къыщIэкIынкъым.
ЕтIуанэу. Борис псом хуэмыдэу Iуащхьэмахуэ елъэгэкIыу пIэрэ жозыгъэIэ зэчий наIуэ здыщиIар драматургиеращ. Ар сэ къызэрысщыхъур 2002 гъэм сIихауэ щыта «интервью-диалог» зыфIища жанрыщIэм щыжысIати, езым хигъэкIыжащ, и щэныфIагъэр къызыхэщ мыпхуэдэ псалъэхэр хитхэжри:
«Мыбдежым сэ стеухуауэ гум едэхащIэ псалъэ дахэ зыкъом итати, Сэфарбий къытхурегъэгъу, - къиздыгъукIащ, япэрауэ - си архивым хэслъхьэн мурадкIэ, етIуанэрауэ - симыIэ жагъуэгъу къысхуамыулъэпхъэщын щхьэкIэ. - Iу.Б.».
Гум едэхащIэ псалъэу щытми, лей жысIатэкъым, ауэ ­Борис и нэмысыфIагъэкIэ хигъэкIыжат. Зыхуэзгъадэр фIыуэ сощIэж - Шекспирт.
Ещанэу. Комедие жанрри сценическэ гъуазджэм къурш сыджу Борис хигъэувэну хузэфIэкIащ. Ар ехъулIэныгъэ ин дыдэщ. АбыкIэ щыхьэтщ «ГушыIэр Тхьэм и щIасэщ» адыгэ псалъэжьыр. ЩIасэу къыщIилъытам и щхьэусыгъуэр зыщ - гушыIэным акъыл, зэхэщIыкI куу, Iэзагъ хэплъыхьа хуейщ. Армырамэ, «улахуэр» хьэзырщ - зэрыжаIэщи, IэштIымщ.
Зэрылъэпкъыу къапщтэмэ, адыгэр гушыIэнрэ ауан щIынкIэ лъэрызехьэщ, ауэ Борис абыкIи къищта лъагапIэхэм нэсын дэнэ къэна, пэгъунэгъу хъуфын нобэкIи къытхэкIакъым. Аращ ар адыгэ гушыIэ-ауаным и адэ, нэгъуэщIу жыпIэмэ, Аристофан зыщIыр. Си гугъэщ ди театрым и артистхэр мы зэгъэпщэныгъэм арэзы техъуэу.
ГъащIэ зиIэ дэтхэнэми уахътыи къыпэщылъщ. Ажалым цIыхур ебгъэрыкIуэ зэпытщ, ауэ абы зэрытекIуэн къару иджыкIэ зыми иIэкъым. Арати, Бориси 2008 гъэм, жэпуэ­гъуэм и 28-м дунейм ехыжащ. А махуэр къызэрысщыхъуам хуэбгъадэ хъун къэхъугъэ гуэр си тхыгъэ кIэщIым щIыз­гъужыну сфIэигъуэщ.
Инджылыз лIыхъужь цIэрыIуэ, лъэпкъыр зэрыгушхуэ адмирал Нельсон 1805 жэпуэгъуэм и 21-м Трафальгар зауэм Наполеон и флотыр щызэхикъутэри, тенджызым щытепщэныр Инджылызым къыхуихьащ, ауэ езыр хэкIуэдащ. Гуузрэ гуфIэгъуэу зэхэухуэна хъыбарыр зэрызэхихыу Лондон и газет нэхъыщхьэ «Таймс» абы пэджэжащ гу­къинэж псалъэ хьэлэмэткIэ: «Дэ иджыри тщIэркъым дыгъынрэ дыгуфIэнрэ».
Адыгэ щэнхабзэм хуэфащэу, абы къыпищэну хущIэкъуу дунейм тет дэтхэнэ зыми мыхьэнэ куукIэ гъэнщIа, нэпс ­къезыгъакIуэ псалъэхэр дунейм щикъухьа адыгэхэр зэрыпагэ, лъэпкъым и щIасэу псэуа IутIыж Борис хужиIащ абы игъуэ нэмысу гъащIэр щиуха махуэм. Дауи, нэщхъеягъуэм диIыгъми, дигу щIэдмыухыжынур нэхъыбэт, дыгъын щIыхуейм ­нэхърэ: Борис сыт и лъэныкъуэкIи Адыгэ хэку мащIэу илъэс минхэр лIыхъужьыгъэрэ зэфIэкI хэIэтыкIакIэ къызэпызычар игъэлъагэу, игъэдахэу диIати, диIэти, диIэнути! 

Бейтыгъуэн Сэфарбий, тхыдэтх, философ, тхакIуэ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


21.10.2020
19.10.2020
16.10.2020
14.10.2020