ШЫХЪУЭСТЭН Владимир КIысту и къуэр

Адыгэхэм мымащIэу къыт­хэкIащ лъэпкъыр зэ­рыгушхуэ, зэрыпагэ цIыху щыпкъэхэр. Апхуэдэхэм ящыщт иджыблагъэ дунейм ехыжа Шыхъуэстэн Владимир КIысту и къуэр. Еджагъэшхуэм и зэфIэкI куэд ирихьэлIащ техносферэ унэтIыныгъэм ди къэралым зыщиужьыным. РАЕН-м и академик, абы и къудамэм и унафэщI, профессор, физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор Шыхъуэстэныр дунейпсо цIэрыIуагъ зиIэ къэхута­кIуэт, щIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ IэщIагъэлI щып­къэт.
Шыхъуэстэн Владимир Дзэлыкъуэ щIыналъэм щыщ Сэрмакъ къуажэм 1942 гъэм гъатхэпэм и 2-м къыщалъхуащ. Школыр ехъулIэныгъэкIэ къиуха нэужь, ар щIэтIысхьащ къэралым и щыхьэр Моск­ва дэт, Жырымрэ гъущI­хэкI зэхэгъэткIухьахэмкIэ инс­титутым и физико-химие факультетым. «ГъущIы­кIэ­хэмрэ гъущIхэкI зэхэгъэткIухьахэмрэ я физикэ» IэщIагъэмкIэ щIэныгъэ нэхъыщхьэ зэзыгъэгъуэта Шыхъуэстэным 1964 гъэм лэжьэн щIидзащ.
Северодвинск къалэм дэт, Атом кхъухьхэр ухуэ­нымкIэ центрым (ЦАС) ягъэкIуат Владимир. ЩIэ­ныгъэ куу зыбгъэдэлъ лэжьакIуэ жыджэрыр мыгувэу ягъэуващ Центрым диагностикэмкIэ и къудамэм и унафэщIу. Жэ­уаплыныгъэ ин зыпылъ а IэнатIэр ЦАС-м и къудамэ нэхъыщхьэхэм ящыщт. Арат къыщапщытэр псы щIагъым щызекIуэ кхъухь­хэр зэрызэпкърылъ пкъыгъуэхэм, зэпыгъэвапIэхэм я быдагъыр, зэрыла лэч­хэм я фIагъыр. А зэманым псы щIагъым щызекIуэ кхъухьхэм я лэжьыгъэр, абыхэм ис IэщIагъэлIхэм я зэфIэкIыр, уеблэмэ я гъащIэр елъытат Шыхъуэс­тэныр зи пашэ къудамэм къэхутэныгъэхэмрэ къэп­щытэныгъэмрэ зэрыригъэкIуэкI щIыкIэм. Къэрал унафэщIхэм мыхьэнэшхуэ иратырт ЦАС-м и къэху­тэ­ныгъэхэм, къэпщытэ­ны­гъэ­хэм. Ахэр щекIуэкIкIэ кърихьэлIэрт къэрал комиссэ псо, СССР-м зы­хъумэжыныгъэмкIэ и министрыр я пашэу. Академик Александровым ап­хуэдэхэм деж кхъухьым иригъэблагъэрт ар щIы­ным, къэпщытэным епхауэ щыта IэщIагъэлI нэхъыщ­хьэхэр, адыгэ щIалэри яхэту. 
Северодвинск щыщы­лэжьа илъэсхэр хуабжьу купщIафIэу щытащ ди лъахэгъум дежкIэ. Жэуап­лы­ныгъэ ткIий зыхищIэу и ­IэнатIэм зэрыпэрытым, дзыхь къыхуащIа къалэнхэр къызыхуэтыншэу, нэсу зэрызэфIихым къадэкIуэу, Владимир иригъэкIуэ­кIырт щIэныгъэ-къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэр. А зэманым Шыхъуэстэным игъэхьэзыращ икIи ехъулIэныгъэ иIэу пхигъэкIащ и кандидат, доктор диссертацэхэр.
Шыхъуэстэн Владимир бгъэдэлъ Iэзагъым щы­гъуазэ зыхуащIыну къыхуэ­кIуэрт нэгъуэщI къэралхэм щыщ гупхэр. ЗэхъуэкIыныгъэхэм я зэманым ипэкIэ Северодвинск къалэр зэ­хуэщIауэ щытами, Горбачёв Михаил и тетыгъуэм абы хуиту зыплъыхьакIуэ къакIуэрт цIыхухэр. Шы­хъуэстэн Владимир зи пашэ къудамэм япэ дыдэу къыхуеблэгъа апхуэдэ гу­пыр США-м къикIауэ щытащ. Америкэм и Штат Зэгуэтхэм зыхъумэжыныгъэмкIэ и министрыр зи ­пашэ хьэщIэхэм хуабжьу ягъэщIэгъуауэ щытащ адыгэ щIалэр зи унафэщI къудамэм щызэфIах къэп­щытэныгъэхэм я фIагъыр. Апхуэдэ лIыкIуэхэр иужькIэ къикIауэ щытащ Инджылызми. 
ЛIэщIыгъуэ блэкIам и 90 гъэхэм Владимир Москва ирагъэблэгъащ икIи псым тет, абы къыщагъэсэбэп техникэ зэмылIэужьы­гъуэхэр къэпщытэнымкIэ «ДИАТЕХ» щIэныгъэ-производственнэ IуэхущIапIэ къызэригъэпэщащ. Илъэс куэдкIэ езыр щылэжьа ЦАС-м щыщ IэщIагъэлI ­пашэхэр къищтащ абы и IуэхущIапIэм. Шыхъуэс­тэным къызэригъэпэща ДИАТЕХ-р ядэлажьэрт Вьетнамым, Сауд Хьэ­ры­пым, Хьэрып Эмират Зэгуэтхэм, Азербайджаным, Бразилием, Испанием, Тай­ландым, Малайзием. 
Диагностикэм и техно­логиехэр, къэпщытэныгъэм и IэмалыщIэхэр къы­зэгъэпэщыным хуищIа хэлъхьэныгъэ иныр къалъытэри, Шыхъуэстэн ­Владимир къыхуагъэфэщащ дунейпсо мыхьэнэ зиIэ щIыхь тхылъхэр, саугъэт лъапIэхэр, дамыгъэ лъагэхэр. И Iуэху зехьэкIэ екIумрэ бгъэдэлъ щIэныгъэ-къэхутэныгъэ зэфIэкI инхэмрэ къызыхуэтыншэу щызэхэухуэнат а щIэныгъэлIым и гъащIэм. Аращ къыхэзылъхьар диагнос­тикэм и иджырей Iэмалы­щIэр - фононнэ (кристаллическэ) диагностикэр. ИригъэкIуэкIа апхуэдэ къэ­хутэныгъэхэр зи лъабжьэ щIэныгъэ тхыгъэ куэд, монографие щхьэхуэхэри хэту, и къалэмыпэм къы­пы­кIащ Шыхъуэстэным.
Урысей псори, ди лъэпкъри зэрыгушхуэ щIэныгъэлI щыпкъэм, къэхутакIуэ емы­зэшым, щапхъэ зытрах хэкупсэм и цIэр дэ зэи тщыгъупщэнукъым. Ахърэт нэху Тхьэм кърит.

Ныбжьэгъу гуп.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


30.11.2020
27.11.2020
25.11.2020
23.11.2020