ЦIыхубз нэгъэсауэ, журналист лъэрыхьу дунейм сытетыфмэ, си насыпщ

Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм къыщыдэкI «Черкес хэку» адыгэ газетым илъэс 16 хъуауэ щылажьэ, абы жэуап зыхь и секретарь, КъШР-м щIыхь зиIэ и журналист Абидокъуэ (Щохъужь) Лусанэ интервью къыIахауэ иджыблагъэ къытрадзащ Тыркум къыщыдэкI «Жьынэпс» адыгэ газетым. ЩIыналъэкIэ дызэпэIэщIэми, гурэ псэкIэ дызэ­рызэпыщIам, жыджэру дызэрызэдэлажьэм и щыхьэту «Адыгэ псалъэ» газетми тыдодзэ, ди лэжьэгъухэм ягъэхьэзыра тхыгъэр икIи ди гуапэу фыдогъэцIыху адыгэ журналистикэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIхэм ящыщ шэрджэс пщащэр.
- Лусанэ, япэ дыдэ нэIуасэ дыщыпхуэхъуар Хэкум къы­щыдэкI, адыгэ щыпсэу хэгъэгухэм щыIэ газетхэм зэгъусэу ягъэхьэзыр къы­дэкIыгъуэхэм «Жьынэпс­ри» хыхьэну хуей­уэ, лэжьы­гъэ IуэхукIэ адэжь щIыналъэм дыныщыкIуаращ.
Абы лъандэрэ «Жьынэпс» газетыр адыгэбзэкIэ щэ къыдэдгъэкIащ. ИкIи, япэ­рауэ, ди газетым зи гуащIэ хэзылъхьэ дэтхэнэми къыдбгъэдэкIыу фIыщIэ ин пхуэтщIыну дыхуейщ а газетищми уи къару, щIэныгъэ, IэкIуэлъакIуагъ зэрепхьэ­лIэм папщIэ! Уэ тхыгъэ куэд тхузэбгъэзэхуэжащ, гу­псэхуу тхущIэбджыкIащ. Къищы­нэ­мы­щIауэ, чэн­джэщ­кIэ дапщэрэ дыны­плъыхъуэми, уигурэ уи псэ­рэ ихауэ укъыддэIэпы­къуащ, дызыхуейм ди Iуэхур тхунэбгъэсащ. ФIыщIэ ин ­пхудощI.
Иджы дыхуейт ди щIэ­джыкIакIуэхэм уакъедгъэ­щIэну, уи гупсысэм, узыбгъэдэт лэжьыгъэм, узыхунэса ехъулIэныгъэхэм ди лъэпкъэгъухэр щыдгъэ­гъуэ­зэну. Хъунумэ, уи къе­кIуэ­кIыкIам, журналист лэ­жьыгъэм узэрыхуэкIуам къытхутеувыIэ…
- Тхьэм уигъэпсэу, хуабжьу псалъэ гуапэ къысхужыпIащ. Iуэхушхуэ фхуэсщIауэ аракъым, ауэ, дяпэкIи, схузэфIэкI къэзмыгъэнэну фыкъызогъэгугъэ…
Сэ сыкъыщалъхуащ Хьэ­гъундыкъуей адыгэ къуа­жэ­жьым, абы дэт, адыгэбзэмрэ анэдэлъхубзэмрэ джыным гулъытэ ин щыхуащI курыт еджапIэри къэзухащ. Абы иужьым егъэджакIуэхэр щагъэхьэзыр училищэм сыщеджащ, абыи лъэпкъыбзэр джыным, ар щIэблэм зэрабгъэдэплъхьэн Iэмалым фIыуэ сыщыгъуэзауэ сыкъыщIэ­кIащ.
Илъэси 8-кIэ Черкесск къалэм дэт 18-нэ курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ анэдэлъхубзэмрэ щезгъэджащ. Абдеж сыщылажьэурэ, си IэщIагъэмкIэ щIэныгъэ нэхъыщхьэ университетым щызэзгъэ­гъуэтащ. Адыгэбзэмрэ анэ­дэлъхубзэмрэ нэмыщI, уры­сыбзэмрэ литературэмкIэ егъэджакIуэ IэщIагъэр къы­щIэсхащ.
Зы зэманкIэ усэ тхыным сыдихьэхри, си усэ цIыкIуитI «Черкес хэку» газетым 2004 гъэм къытехуауэ щытащ. ИкIи, газетым сыкърагъэблагъэри, журналист IэщIагъэм абы щыгъуэм сыхэпщIа ­хъуащ. Мис, нобэр къыздэсым, илъэс 16 хъуащи, адыгэ журналистикэм сытолажьэ. Абы къыдэкIуэуи, тхылъ зыбжанэ илъэс бжыгъэ хъуауэ солэжь. Тхьэм жиIэмэ, зэман кIэщIкIэ ахэри дунейм къытехьэнущ. АдыгэбзэкIи урысыбзэкIи ­сотхэ…
Газетым и лэжьыгъэм нэ­мыщI, республикэм щекIуэкI адыгэ жылагъуэ Iуэхухэми я курыкупсэм сыхэтщ, лъэпкъ фестивалхэр, зэхыхьэхэр утыку инхэм щызогъэкIуэкI…
Аращи, адыгэбзэмкIэ егъэджакIуэу си гуащIэдэкI лэ­жьыгъэр езгъажьэри, адыгэ журналистикэм зестыжащ.
- Куэд щIакъым хъуэхъу гуапэхэр къыпхужаIэу интернетым зэрыщытлъагъу­рэ, журналист зэпеуэ иным текIуэныгъэ къыщыпхьат. Дэри абыкIэ дынохъуэхъу! ДяпэкIи уе­фIэ­кIуэну Тхьэм жиIэ. Дыщыбгъэгъуазэмэ хъунт а зэпеуэм…
- ИщхьэкIэ зэрыщыжысIауэ, журналист лэжьыгъэм адыгэбзэкIи урысыбзэкIи зэ­хуэдэу зызопщыт. Зи гугъу пщIы журналист зэпеуэр урысыбзэкIэщ зэрырагъэ­кIуэ­кIыр. Абы Урысей къэралым хыхьэ щIыналъэ 85-м ­къабгъэдэкIа журналист мин бжыгъэ холэжьыхь. А зэпеуэм ирагъэхь тхыгъэхэм къыщаIэт хэгъэгухэр, цIыхухэр нэхъыбэу зыгъэпIейтей Iуэхугъуэхэр. Лъэпощхьэпохэр къэIэтауэ, абы и зэфIэхыкIэ хъуным журналистым и еплъыкIэри къыщыгъэлъэ­гъуауэ щытын хуейщ.
ИлъэсищкIэ узэIэбэкIыж-мэ, 2017 гъэм, япэ дыдэ а журналист зэпеуэм текIуэныгъэр къыщысхьауэ щытащ. Абы щыгъуэми зи гугъу сщIар Черкесск къалэм дэт, зи нэхэм ямылъагъухэм папщIэ щыIэ тхылъ хъумапIэм и екIуэлIапIэр зэрымытыншыр, зэрызэтемыгъэпсыхьарат. Журналист лэжьыгъэ мини 4-м щIигъу а зэпеуэм хэтауэ щытащ. ТекIуэныгъэр зыхуа­гъэфэща нэрыбгэ 500-м сэри сахэхуат...
Мы гъэми журналистхэм лэжьыгъэ мини 6-м щIигъу зэпеуэм ягъэхьащ. Си тхыгъэр зытеухуауэ щытар Черкесск къалэм дэт, къат куэду зэтет унэхэм щIэсхэм къагъэсэбэпа псыр зэрылъадэ кумбхэр, канализацэ кIуа­пIэхэр зэрызэтемыгъэпсы­хьаращ. А лъэпощхьэпом гулъытэ зэрыхуэсщIар, абдеж къыщысIэта Iуэхугъуэм мы­хьэнэ иIэу къыхагъэщауэ аращ.
Япэм щыгъуэ текIуэныгъэр къэзыхьа журналистхэм къэ­ралым и Президент Путин Владимир Санкт-Петербург къалэм къыщытIущIауэ щытащ, купщIафIэу къыдэпсэ­лъат.
Иджы, пандемиер зэре­кIуэкIым ипкъ иту, «Медиа­форум»-р щащIыну пIалъэм дыщыгъуазэкъым… ЖысIэнщи, мы зэпеуэм текIуэныгъэр къыщызыхь журналистым ахъшэфIи саугъэту къыхуа­гъэфащэ.
ПщIэ лъагэ зиIэ а зэпеуэ иным адыгэ журналистхэм ящыщу тIэунейрэ текIуэныгъэр къызэрыщысхьам срогушхуэ...
- Упсэу! Иджы газетым и Iуэхум зыхуэдгъэзэнщи, КъШР-м къыщыдэкI адыгэ газетым и электроннэ Iэмалым зиужьу къэплъытэрэ? Хьэмэрэ щIэджыкIакIуэхэм тхылъымпIэм иту яIэрыхьэ­ныр нэхъ къыхахыу щыт? Электроннэр - тхылъымпIэм тетым и пIэ иувэну къыпщыхъурэ?
- Зэуэ жысIэнщи, нобэрей гъащIэм зэрызиужьым, шэч хэмылъу, адыгэ газетри докIуатэ. Газетым сайт егъэ­лажьэ, иIэщ электроннэ Iэмалри, газетхэр щызэхуэхьэса архиври. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, а Iэмалхэр нэхъыбэу къэ­зыгъэсэбэпыфыр ныбжьы­щIэхэращ, компьютер, нэ­гъуэщI технологиехэр зи­Iэхэрщ. Ар зы лъэныкъуэкIэ фIыщ. АтIэ, иджырей зэманым сабий бгъуэтынукъым телефонкIэ, интернеткIэ зы­хуей зыхуэмыщIэн: псоми хуэгъэпсауэ къотэдж. Ап­хуэдэ ныбжьыщIэр лъэп­къыпсэ-хэкупсэмэ, Iэмал имыIэу адыгэ дунейм зыщигъэгъуэзэну хуеинущ, къилъыхъуэнущ адыгэ газетри, тхыгъэхэри щIиджыкIынущ.
Дауэ мыхъуми, ар глобализацэм къытхуигъэув щыты­кIэщи, а Iуэхур кIуэтэнущ…
МыдреймкIэ, нобэ Хэкум, Къэрэшей-Шэрджэсым къыщыдэкI «Черкес хэку» адыгэ газетыр мыбы адыгэ къуажэу итым - жылэ 17-м - щыпсэухэм яIэрохьэ. Къуа­жэм нэхъыбэу дэсыр ныбжь зиIэхэращ, интернетым щIагъуэу пымыщIахэращ. Ахэр, зэресэжащи, тхылъымпIэм тету газетыр къаIэрыхьэмэ, яфIэкъабылщ. Къуажэм сыкIуэмэ, цIыхухэм жаIэу зэхызох: «Черкес хэкум» зы хьэрф къэзмыгъанэу къы­зоджыкI! СытемыпыIэжу сыпоплъэ газетыр къы­щысIэ­рыхьэнум»... Ар жы­зы­Iэр зи ныбжь хэкIуэтахэращ.
Пэжыр жысIэнщи, газетым лъэпкъыбзэр зэрихъумэм, а лъэныкъуэмкIэ мыхьэнэ ин зиIэ лэжьыгъэ зэригъэзащIэм къыдэкIуэу, «Черкес ­хэкум» лъэпкъым и тхыдэри етх.
СызэреплъымкIэ, газетыр тхылъымпIэм тету къыдэгъэкIыныр зэи зэпыбгъэу мыхъун Iуэхугъуэщ. Абы игъэзащIэ мыхьэнэр уасэншэу къызолъытэ.
- ЩIалэгъуалэм газетым ­хуаIэ еплъыкIэр сыт хуэдэ? Ахэр газетым еджэным дегъэхьэхынымкIэ сыт щIэн ­хуейр?
- Псом япэращи, адыгэ унагъуэ къэс адыгэ газет илъын хуейщ. Сабийм сыт щыгъуи илъагъун хуейщ балигъыр а газетым зэреджэр, зэрыфIэгъэщIэгъуэныр. Зы адыгэ унагъуэ срихьэлIащ: «Адыгэ газетыр къыщыдэкIа махуэм и пщыхьэщхьэм зэрыуна­гъуэу дызэхотIысхьэри, ар щIыдоджыкI, тхыгъэхэм ды­топсэлъыхь, зэпкърыдох, ини-цIыкIуи ди еплъыкIэр къыдогъэлъагъуэ». Ар телъы­джащэкъэ! Апхуэдэ унагъуэм къыщIэтаджэ сабийр Iэмал имыIэу лъэпкъыпсэу къэхъунущ, бзэр и Iэпэгъуу щытынущ, адыгэм и дунейм щы­гъуэзэнущ. Абдежращ къыщежьэр щIэблэм бзэр фIыуэ егъэлъагъуныр, лъэпкъ газетым пщIэ хуищIу къэгъэ­тэджыныр.
АдреймкIэ, сабий куэд ди щIэджыкIакIуэщ. АтIэ, газетым диIэщ «Дыгъэбын» зи фIэщыгъэ рубрикэ. Мазэм зэ догъэхьэзыр а напэкIуэцIыр икIи абдеж гулъытэ щыхудощI адыгэр дызэрыгушхуэ щIэблэм, абыхэм я ехъу­лIэныгъэхэр (сыт и лъэны­къуэкIи) къыдогъэлъагъуэ. Абы Iэмал имыIэу егъэгушхуэ сабийхэр, а напэкIуэцIым къытехуэну хущIэкъу ещI, уеблэмэ а газетхэр зэтелъу зезыхьэхэри ди куэдщ. Псом хуэмыдэу, спортсмен ныбжьыщIэхэм газетым къыхуаIэ пыщIэныгъэр куэдкIэ нэхъ инщ. А лэжьыгъэри уасэ­н­шэщ щIэблэр газетым къепшэлIэнымкIэ. Иджыри зэ къытызогъазэри, лъэпкъым и бзэр зыхъумэ газетым щIэблэм хуиIэну лъагъуныгъэр, япэрауэ, къыщежьэн хуейр унагъуэрщ. Пэжщ, а Iуэхур щагъэкIуатэ еджапIэхэми.
- Дэтхэнэр нэхъ гугъу: адыгэ цIыхубзу ущытынра хьэмэрэ адыгэ журналист лъэрыхь ухъунра?…
- Мы упщIэм жэуап естыфыну къыщIэкIынкъым. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, лъэныкъуитIымкIи нэгъэсауэ си Iуэху згъэзэщIэфу дунейм сытету къэслъытэркъыми. Арами, сыкъызыхэкIа лъэпкъым сыхуэфащэу сызэрыщы­ты­ным, сыщагъэса унагъуэм илъа хабзэхэр зэрызесхьэ­ным сыхущIэкъуу дунейм сытетщ.
АдреймкIэ, узытелажьэ Iуэхур фIыуэ плъагъумэ, удихьэхмэ, уи псэр зэщIищтэмэ, Iэмал имыIэу абыкIэ уехъулIэнущ. Журналистикэм хуабжьу сыдехьэх, мы IэщIагъэр сфIэтелъыджэщ, сфIэгъэ­щIэгъуэн дыдэщ. Сыт щы­гъуи зызужьыну, нэхъри нэхъ лъагапIэ инхэм сыхуэкIуэну сыщIохъуэпс. Зыхуэзгъэувыж къалэнхэр гугъуехь хэмылъу зэрызыIэрызгъэхьэр, дауи, зи фIыщIэр си IэщIагъэр фIыуэ зэрыслъагъурагъэнщ.
ЦIыхубз нэгъэсауэ, журналист лъэрыхьу дунейм сытетыфмэ, си насыпщ.
- Тхьэм уигъэпсэу, Лусанэ.

Епсэлъар Хьэжбэвыкъуэ Эрдогъанщ. Истамбыл къалэ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


30.11.2020
27.11.2020
25.11.2020
23.11.2020